Thuật ngữ: Phép đưa thừa số ra ngoài hoặc vào trong dấu căn · Trục căn thức ở mẫu
Phép đưa thừa số ra ngoài hoặc vào trong dấu căn\n- Trục căn thức ở mẫu
Không sử dụng MTCT, có thể so sánh được hai số và hay không?
1. Đưa thừa số ra ngoài dấu cân
Cách đưa thừa số ra ngoài dấu căn
HĐ1
Tính và so sánh với
Nếu Nếu a a là một số và b là một số không âm thì
Phép biến đổi trên gọi là phép đưa thừa số ra ngoài dấu căn.
Ví dụ 1
Viết nhân từ số của biểu thức dưới dấu căn thành tích các luỹ thừa rồi đưa thừa số ra ngoài dấu căn:\na) \nb) .
Lời giải
Giải\na) Ta có nên \nb) Ta có nên
Luyện tập 1
Đưa thừa số ra ngoài dấu căn:\na) \nb) \nc) .
Khi tính toán với những căn thức bậc hai mà biểu thức dưới dấu căn có mẫu, ta thường khử mẫu của biểu thức lấy căn (tức là biến đổi căn thức bậc hai đó thành một biểu thức mà trong căn thức không còn mẫu) như trong ví dụ sau:
Ví dụ 2
Khử mẫu của biểu thức lấy căn\n
Lời giải
Giải\nNhân cả từ và mẫu của biểu thức lấy căn với 7 và đưa thừa số ra ngoài dấu cân, ta được\n
Luyện tập 2
Khử mẫu của biểu thức lấy căn
Tranh luận
\nEm có đồng ý với cách làm của Vuông không? Vì sao?
2 đưa thừa số vào trong dấu căn
Cách đưa một thừa số vào trong dấu căn
HĐ2
Tính và so sánh:\na) với \nb) với
- Nếu a và b là hai số không âm thì .\n• Nếu a là số âm và b là số không âm thì
Các phép biến đổi trên gọi là phép đưa thừa số vào trong dấu căn.
Ví dụ 3
Đưa thừa số vào trong dấu căn:\na) \nb) .
Lời giải
Giải\na) \nb)
Ví dụ 4
Trả lời câu hỏi trong tình huống mở đầu.
Lời giải
Giải\nTa có \nVì nên
Luyện tập 3
Đưa thừa số vào trong dấu căn:\na) \nb)
3. Trục căn thức ở mẫu
Tính toán với các biểu thức có chứa căn ở mẫu thường phức tạp và ta thường tìm cách trục các căn thức ở mẫu (tức là biến đổi biểu thức thành một biểu thức mới không chứa căn ở mẫu).
Cách trục căn thức ở mẫu
HĐ3
Nhân cả tử và mẫu của biểu thức\n\nvới và viết biểu thức nhận được dưới dạng không có căn thức ở mẫu.
HĐ4
Cho hai biểu thức\n\nHãy thực hiện các yêu cầu sau để viết các biểu thức đó dưới dạng không có căn thức ở mẫu:\na) Xác định biểu thức liên hợp của mẫu.\nb) Nhân cả tử và mẫu với biểu thức liên họp của mẫu.\nc) Sử dụng hằng đẳng thức hiệu hai bình phương để rút gọn mẫu của biểu thức nhận được.
- Với các biểu thức A, B và , ta có \n• Với các biểu thức A, B, C mà , , ta có\n\n• Với các biểu thức A, B, C mà , , ta có:\n
Ví dụ 5
Trục căn thức ở mẫu của các biểu thức:\na) ;\nb)
Lời giải
Giải\na) Nhân cả tử và mẫu của biểu thức đã cho với , ta được:\n\nb) Biểu thức liên hợp của mẫu là . Nhân cả từ và mẫu của biểu thức đã cho với ta được:\n
Luyện tập 4
Trục căn thức ở mẫu của các biểu thức sau:\na) \nb)
4 rút gọn biểu thức chứa căn thức bậc hai
Khi rút gọn biểu thức có chứa căn thức bậc hai, ta cần phối hợp các phép tính (cộng, trừ, nhân, chia) và các phép biến đổi đã học (đưa thừa số ra ngoài hoặc vào trong dấu căn; khử mẫu của biểu thức lấy căn; trục căn thức ở mẫu).
Ví dụ 6
Rút gọn biểu thức .
Lời giải
Giải\nĐưa thừa số ra ngoài dấu căn, ta có: \n.\nDo đó
Ví dụ 7
a) Trục căn thức ở mẫu của các biểu thức: với .\nb) Sử dụng kết quả câu a, rút gọn biểu thức với .
Lời giải
Giải\na) Ta có\n\n\frac{x^{2}-x}{\sqrt{x}+1}=\frac{(x^{2}-x)(\sqrt{x}-1)}{(\sqrt{x}+1)(\sqrt{x}-1)}=\frac{x(x-1)(\sqrt{x}-1)}{x-1}=x(\sqrt{x}-1)=x\sqrt{x}-x.\n\text{b) Sử dụng kết quả câu a ta có } P=(x\sqrt{x}+\sqrt{x}+x+1)-(x\sqrt{x}-x)=2x+\sqrt{x}+1.
Luyện tập 5
Rút gọn biểu thức sau:\n
Vận dụng
Trong thuyết tương đối, khối lượng m (kg) của một vật khi chuyển động với tốc độ được cho bởi công thức\n\ntrong đó (kg) là khối lượng của vật khi đứng yên, c là tốc độ của ánh sáng trong chân không (Theo sách Vật lí đại cương, NXB Giáo dục Việt Nam, 2016).
a) Viết lại công thức tính khối lượng m dưới dạng không có căn thức ở mẫu.\nb) Tính khối lượng m theo (làm tròn đến chữ số thập phân thứ ba) khi vật chuyển động với tốc độ
Bài tập
3.17
Đưa thừa số ra ngoài dấu căn:\na) \nb) ;\nc) \nd) .
3.18
Đưa thừa số vào trong dấu căn:\na) \nb) \nc) \nd)
3.19
Khử mẫu trong dầu căn:\na)\n\nb) \nc)
3.20
Trục căn thức ở mẫu:\na) ;\nb) \nc) \nd)
3.21
Rút gọn các biểu thức sau:\na)\n\nb)\n\nc)\n
3.22
Rút gọn biểu thức
Xem bản PDF nguyên trang sách: Toán 9 tập 1 – Kết nối tri thức với cuộc sống (trang 54–59).
