Yêu cầu cần đạt
- Nhận biết dãy tỉ số bằng nhau.
- Vận dụng tính chất của dãy tỉ số bằng nhau trong giải toán.
Thuật ngữ: Dãy tỉ số bằng nhau
Để xây dựng một số phòng học cho một ngôi trường ở bản vùng khó khăn, người ta cần số tiền là 450 triệu đồng. Ba nhà từ thiện đã đóng góp số tiền đó theo tỉ lệ . Hỏi mỗi nhà từ thiện đã đóng góp bao nhiêu tiền?
Bài học này sẽ giúp em tìm được đáp số của bài toán trên.
Tính chất của dãy hai tỉ số bằng nhau
HĐ1
Cho tỉ lệ thức . Tính các tỉ số và .
HĐ2
So sánh hai tỉ số nhận được ở HĐ1 với các tỉ số trong tỉ lệ thức đã cho.
Từ tỉ lệ thức suy ra .(Giả thiết các tỉ số đều có nghĩa).
Ví dụ 1
Tìm hai số và , biết: và .
Lời giải
GiảiÁp dụng tính chất dãy tỉ số bằng nhau, ta có:.Từ đây tính được và .
Luyện tập
Tìm hai số và , biết: và .
Mở rộng tính chất cho dãy tỉ số bằng nhau
Tính chất trên còn được mở rộng cho dãy tỉ số bằng nhau, chẳng hạn:
Từ dãy tỉ số bằng nhau suy ra .(Giả thiết các tỉ số đều có nghĩa)
Nếu , ta còn nói các số tỉ lệ với các số .Khi đó ta cũng viết .
Ví dụ 2
Em hãy giải bài toán mở đầu.
Lời giải
GiảiGọi số tiền đóng góp của ba nhà từ thiện lần lượt là (triệu đồng).Ta có .Theo đề bài, ba nhà từ thiện đã đóng góp số tiền 450 triệu đồng theo tỉ lệ , nghĩa là số tiền đóng góp của ba nhà từ thiện đó tỉ lệ với các số . Do đó ta có .Từ tính chất của dãy tỉ số bằng nhau, ta có .Suy ra .Vậy số tiền đóng góp của ba nhà từ thiện lần lượt là 90; 150 và 210 triệu đồng.
Vận dụng
Ba nhà đầu tư góp vốn để mở một công ty theo tỉ lệ . Cuối năm, số tiền lợi nhuận công ty dự kiến trả cho các nhà đầu tư là 72 triệu đồng, chia theo tỉ lệ góp vốn. Tính số tiền lợi nhuận mỗi nhà đầu tư nhận được.
Bài tập
6.7
Tìm hai số và , biết: và .
6.8
Tìm hai số và , biết: và .
6.9
Tỉ số sản phẩm làm được của hai công nhân là 0,95. Hỏi mỗi người làm được bao nhiêu sản phẩm, biết rằng người này làm nhiều hơn người kia 10 sản phẩm?
6.10
Ba lớp 7A, 7B và 7C được giao nhiệm vụ trồng 120 cây để phủ xanh đồi trọc. Tính số cây trồng được của mỗi lớp, biết số cây trồng được của ba lớp 7A, 7B và 7C tỉ lệ với .
Ví dụ 1
Lập các tỉ lệ thức có thể được từ bốn số: .
Lời giải
Giải. Từ bốn số đã cho ta lập được đẳng thức: (vì đều bằng 360).Từ đẳng thức này ta lập được bốn tỉ lệ thức sau:.
Ví dụ 2
Tìm và sao cho và .
Lời giải
Giải. Từ suy ra .Theo tính chất của dãy tỉ số bằng nhau, ta có .Suy ra và .
Ví dụ 3
Tính độ dài các cạnh của một tam giác, biết độ dài các cạnh của nó tỉ lệ với và cạnh lớn nhất dài hơn cạnh nhỏ nhất 6 cm.
Lời giải
Giải. Gọi (cm) lần lượt là độ dài ba cạnh của tam giác (theo thứ tự từ nhỏ đến lớn). Theo đề bài, ta có và .Theo tính chất của dãy tỉ số bằng nhau, ta có:.Suy ra và .Vậy độ dài ba cạnh của tam giác đó là 6 cm, 9 cm và 12 cm.
Bài tập
6.11
Lập các tỉ lệ thức có thể được từ đẳng thức ().
6.12
Hãy lập tất cả các tỉ lệ thức có thể được từ bốn số: .
6.13
Tìm và , biết:a) và ;b) và .
6.14
Tỉ số của số học sinh của hai lớp 7A và 7B là 0,95. Hỏi mỗi lớp có bao nhiêu học sinh, biết số học sinh của một lớp nhiều hơn lớp kia là 2 em?
6.15
Người ta định làm một con đường trong 15 ngày. Một đội công nhân 45 người làm trong 10 ngày mới được một nửa công việc. Hỏi phải bổ sung thêm bao nhiêu người nữa để có thể hoàn thành công việc đúng hạn (biết năng suất lao động của mỗi người như nhau)?
6.16
Tìm ba số , biết rằng: và .
Xem bản PDF nguyên trang sách: Toán 7 tập 2 – Kết nối tri thức với cuộc sống (trang 9–11).
