Yêu cầu cần đạt
- Vẽ biểu đồ cột từ bảng thống kê cho trước.
- Đọc và mô tả dữ liệu từ biểu đồ cột.
- Nhận ra vấn đề hoặc quy luật đơn giản từ việc phân tích biểu đồ cột.
Thuật ngữ: Biểu đồ cột
Khái niệm, thuật ngữ
Tết Nguyên đán năm nay, các bạn học sinh khối lớp 6 của một trường trung học đã nghĩ ra ý tưởng tự thiết kế phong bao lì xì để gây quỹ từ thiện cho các bạn học sinh miền núi và hải đảo. Bảng 9.2 cho biết số lượng phong bao lì xì các lớp đã bán được trong ngày đầu tiên.
Lớp 6A 6B 6C 6D Số phong bao lì xì 32 27 35 30
Nếu dùng biểu đồ tranh để thể hiện bảng thống kê này, em có thể gặp những khó khăn gì?
Để biểu diễn bảng thống kê trên, người ta thường dùng biểu đồ cột (H.9.2). Việc vẽ biểu đồ cột và phân tích dữ liệu dựa vào biểu đồ cột như thế nào, chúng ta cùng tìm hiểu.
Thực hành
Để vẽ biểu đồ cột biểu diễn số liệu trong Bảng 9.2, ta thực hiện theo các bước sau:
Bước 1. Vẽ trục ngang biểu diễn các lớp của khối 6. Vẽ trục đứng biểu diễn số phong bao lì xì bán được (H.9.3).
Bước 2. Với mỗi lớp trên trục ngang, ta vẽ một hình chữ nhật có chiều cao bằng số phong bao lì xì mà lớp đó bán được trong ngày đầu tiên (chiều rộng của các hình chữ nhật bằng nhau) (H.9.4).
Bước 3. Đặt tên cho biểu đồ, ghi chú thích và tô màu cho các cột (nếu cần) để hoàn thiện biểu đồ (H.9.2).
Trên biểu đồ Hình 9.5, ta thấy khoảng cách từ gốc 0 đến vạch 20 không phải 20 đơn vị độ dài. Trong một số biểu đồ, ta cũng vẽ theo cách tương tự.
Luyện tập 1
- Để chuẩn bị cho việc xây dựng tủ sách lớp học, lớp trưởng làm một phiếu hỏi về thể loại văn học dân gian yêu thích của các bạn trong lớp và thu được kết quả như Bảng 9.3 (mỗi gạch ứng với một bạn). a) Lập bảng thống kê số học sinh yêu thích các thể loại văn học dân gian từ Bảng 9.3; b) Vẽ biểu đồ Hình 9.7 vào vở rồi hoàn thiện biểu đồ cột biểu diễn bảng thống kê ở câu a.
Hình/bảng: Bảng 9.3: Bảng với các cột Thể loại (Thần thoại, Truyền thuyết, Cổ tích) và Số bạn yêu thích (các gạch đếm). Thần thoại: 5 gạch. Truyền thuyết: 4 gạch. Cổ tích: 3 gạch. Hình 9.7: Biểu đồ cột thể hiện thể loại văn học dân gian yêu thích. Trục ngang là Thể loại (Thần thoại, Truyền thuyết, Cổ tích), trục dọc là Số học sinh, với các vạch chia từ 0 đến 20.
- Mai đếm số cánh hoa của một số loài hoa và thống kê theo Bảng 9.4. Em hãy vẽ biểu đồ cột cho bảng thống kê này.
Hình/bảng: Bảng 9.4: Bảng với các cột Tên loài hoa (Sen, Tulip, Mai, Dã quỳ) và Số cánh hoa (8, 6, 5, 13).
Phân tích số liệu với biểu đồ cột
Ví dụ
Nam quan sát để thu thập dữ liệu về hoạt động của các bạn lớp mình trong một giờ ra chơi và biểu diễn dưới dạng biểu đồ cột như Hình 9.8. a) Cho biết hoạt động nào thu hút nhiều bạn tham gia nhất. b) Hãy lập bảng thống kê số lượng các bạn lớp Nam tham gia các hoạt động trong giờ ra chơi từ biểu đồ bên. c) So sánh số học sinh tham gia hoạt động tại chỗ và hoạt động vận động trong giờ ra chơi.
Hình/bảng: Hình 9.8: Biểu đồ cột Hoạt động giờ ra chơi. Trục ngang là Hoạt động (Đọc sách, Chơi cờ vua, Nhảy dây, Đá cầu), trục dọc là Số học sinh. Các cột: Đọc sách (11), Chơi cờ vua (2), Nhảy dây (8), Đá cầu (12). Bảng thống kê trong giải pháp: Hoạt động (Đọc sách, Chơi cờ vua, Nhảy dây, Đá cầu), Số bạn tham gia (11, 2, 8, 12).
Lời giải
Giải a) Hoạt động đá cầu thu hút nhiều bạn tham gia nhất. b) Ta có bảng thống kê như sau: c) Đọc sách, chơi cờ vua là các hoạt động tại chỗ. Nhảy dây, đá cầu là các hoạt động vận động. Số học sinh tham gia hoạt động tại chỗ là: (học sinh). Số học sinh tham gia hoạt động vận động là: (học sinh). Số học sinh tham gia hoạt động vận động nhiều hơn.
Luyện tập 2
- Biểu đồ cột ở Hình 9.9 cho biết tốc độ tối đa của một số loài động vật (đơn vị là dặm/giờ; dặm (mile) là một đơn vị đo độ dài; 1 dặm = 1,609 km).
Hình/bảng: Hình 9.9 (Theo Niên giám thế giới): Biểu đồ cột Tốc độ tối đa của một số loài động vật. Trục ngang là Loài động vật (Mèo, Voi, Nai, Thỏ, Tuần lộc, Sóc, Gà rừng, Ngựa vằn), trục dọc là Tốc độ tối đa (dặm/giờ). Các cột: Mèo (30), Voi (25), Nai (45), Thỏ (35), Tuần lộc (32), Sóc (15), Gà rừng (12), Ngựa vằn (40).
a) Trong các nhận xét dưới đây, nhận xét nào phù hợp với thông tin từ biểu đồ (H.9.9)? Vì sao?
Hình/bảng: Ba hình vẽ nhân vật hoạt hình. Một nói 'Nai chạy nhanh nhất.'. Một nói 'Nhanh như sóc. Sóc chạy nhanh nhất chứ!!!'. Một nói 'Tốc độ tối đa của thỏ gấp khoảng hai lần tốc độ tối đa của sóc!'.
b) Trong biểu đồ trên, em thấy những loài động vật nào có tốc độ tối đa từ 10 đến 19, từ 40 đến 49 (dặm/giờ)?
- Cho biểu đồ cột Hình 9.10. a) Thay dấu "?" trong biểu đồ trên bằng số liệu thích hợp nếu biết GDP của Việt Nam năm 2014 là 186 tỉ đô la; b) Từ năm 2014 đến năm 2017, GDP của Việt Nam có xu hướng tăng hay giảm?
Hình/bảng: Hình 9.10 (Theo Ngân hàng Thế giới): Biểu đồ cột GDP của Việt Nam từ năm 2014 đến năm 2017. Trục ngang là Năm (2014, 2015, 2016, 2017), trục dọc là GDP (tỉ đô la). Các cột: 2014 (?), 2015 (193), 2016 (205), 2017 (224). Có hình chú thích GDP (Gross Domestic Product) là tổng sản phẩm quốc nội.
Bảng 9.5 cho biết lợi nhuận của một cửa hàng trong quý I năm 2020. Minh vẽ biểu đồ cột để biểu diễn bảng thống kê này như Hình 9.11. Theo em, biểu đồ Minh vẽ có hợp lí không? Các cột nằm dưới trục ngang thể hiện điều gì?
Sử dụng biểu đồ Hình 9.12 để trả lời các bài từ 9.11 đến 9.15.
9.11
Ngày nào trong tuần An dành thời gian tự học ở nhà nhiều nhất?
9.12
Ngày nào trong tuần An không tự học ở nhà?
9.13
Tổng thời gian trong tuần An tự học ở nhà là bao nhiêu phút?
9.14
Hoàn thiện biểu đồ nếu ngày Chủ nhật An dành 50 phút tự học ở nhà.
9.15
Lập bảng thống kê thời gian tự học ở nhà của An vào các ngày trong tuần.
9.16
Bảng sau cho biết số lượng các bạn lớp Khoa hâm mộ ba câu lạc bộ bóng đá ở giải Ngoại hạng Anh (mỗi gạch ứng với một bạn). Lập bảng thống kê và vẽ biểu đồ cột biểu diễn bảng thống kê đó.
Hình/bảng: Bảng với các cột Manchester City (3 gạch), Manchester United (4 gạch), Liverpool (2 gạch).
9.17
Cho bảng thống kê sau: Hãy vẽ biểu đồ cột biểu diễn bảng thống kê trên.
Hình/bảng: Bảng với các cột Thể loại phim (Hành động, Khoa học viễn tưởng, Hoạt hình, Hài) và Số lượng bạn yêu thích (6, 5, 12, 8).
a)
Trong các nhận xét dưới đây, nhận xét nào phù hợp với thông tin từ biểu đồ (H.9.9)? Vì sao?
b)
Trong biểu đồ trên, em thấy những loài động vật nào có tốc độ tối đa từ 10 đến 19, từ 40 đến 49 (dặm/giờ)?
- Cho biểu đồ cột Hình 9.10.
GDP (Gross Domestic Product) là tổng sản phẩm quốc nội.
a)
Thay dấu "?" trong biểu đồ trên bằng số liệu thích hợp hợp nếu biết GDP của Việt Nam năm 2014 là 186 tỉ đô la;
b)
Từ năm 2014 đến năm 2017, GDP của Việt Nam có xu hướng tăng hay giảm?
Thử thách nhỏ
Bảng 9.5 cho biết lợi nhuận của một cửa hàng trong quý I năm 2020.
Tháng;1;2;3
Lợi nhuận (triệu đồng);-10;-8;5
Minh vẽ biểu đồ cột để biểu diễn bảng thống kê này như Hình 9.11. Theo em, biểu đồ Minh vẽ có hợp lí không? Các cột nằm dưới trục ngang thể hiện điều gì?
Bài tập
Manchester City;C
Manchester United;G
Liverpool;N
Lập bảng thống kê và vẽ biểu đồ cột biểu diễn bảng thống kê đó.
9.17.
Cho bảng thống kê sau:
Thể loại phim;Hành động;Khoa học viễn tưởng;Hoạt hình;Hài
Số lượng bạn yêu thích;6;5;12;8
Hãy vẽ biểu đồ cột biểu diễn bảng thống kê trên.
Xem bản PDF nguyên trang sách: Toán 6 tập 2 – Kết nối tri thức với cuộc sống (trang 77–81).
