Yêu cầu cần đạt

  • Tìm giá trị phân số của một số cho trước.
  • Tìm một số biết giá trị phân số của nó.
  • Giải quyết một số vấn đề thực tiễn gắn với hai bài toán về phân số.
Bài toán 1

Báo Cheetah (Tri-tơ, H.6.2) được coi là động vật chạy nhanh nhất trên Trái Đất, tốc độ chạy có thể lên tới 120km/h (Theo vast.gov.vn). Mặc dù được mệnh danh là "chúa tể rừng xanh" nhưng tốc độ chạy tối đa của sư tử chỉ bằng khoảng 23 tốc độ chạy tối đa của báo Cheetah. Tốc độ chạy tối đa của sư tử là bao nhiêu?

Hình 6.2. Hình ảnh báo Cheetah đang chạy.

1. Tìm giá trị phân số của một số cho trước

Bài toán 1

Bài toán 1 yêu cầu tìm 23 của 120 (km/h). Muốn vậy, ta phải chia 120 thành 3 phần bằng nhau rồi lấy 2 trong 3 phần ấy (H.6.3).

Hình 6.3. Đoạn thẳng biểu diễn 120, chia làm 3 phần, với 2 phần được đánh dấu là ?

Do đó cần tính 1203⋅2 hay 120⋅23

Kết quả, tốc độ chạy tối đa của sư tử là: 120⋅23=80(km/h).

Quy tắc tìm giá trị phân số của một số

Muốn tìm mn của một số a cho trước ta tính a ⋅mn(m∈N,n∈N∗)

Quy tắc trên được áp dụng với a là một số tuỳ ý, chẳng hạn 25 của 20 là 20⋅25=8.

Ví dụ 1

Chiều dài đường chạy marathon (ma-ra-tông) là 42 195 m. Khi còn cách đích 287 đường chạy, một vận động viên thấy bạn gặp sự cố nên đã dìu bạn cùng về đích. Tính chiều dài quãng đường hai bạn cùng nhau về đích.

Giải

Chiều dài quãng đường hai bạn cùng nhau về đích là:

42.195⋅287=970(m).

Luyện tập 1

a) Tính 3100 của 200; b) 34 giờ là bao nhiêu phút?

2. Tìm một số biết giá trị phân số của nó

Bài toán 2

Nga mua quà biếu ông bà hết 400 nghìn đồng, số tiền này bằng 45 số tiền Nga đã tiết kiệm được. Số tiền Nga tiết kiệm được là bao nhiêu?

Liệu cách giải bài toán này có gì khác so với bài toán 1?

Hình ảnh một người đang suy nghĩ.

Gọi T là số tiền mà Nga tiết kiệm được. Ta đã biết 45 số tiền đó là 400 nghìn đồng, nghĩa là 45⋅T=400.

Từ đó ta có T=400:45

Vậy Nga tiết kiệm được:

T=400:45=400⋅54=500 (nghìn đồng).

Hình 6.4. Đoạn thẳng biểu diễn số tiền, chia làm 5 phần, 4 phần tương ứng với 400, và 1 phần là ?

Quy tắc tìm một số biết giá trị phân số của số đó

Muốn tìm một số biết mn của số đó bằng b, ta tính b:mn(m,n∈N∗).

Ví dụ 2

Một chủ xưởng mộc đã vay một khoản tiền để mua nguyên vật liệu mà không bị tính lãi. Một tháng sau khi vay, chủ xưởng đã hoàn trả được một phần khoản vay nên số nợ sau tháng thứ nhất còn 90 triệu đồng và bằng 37 số nợ ban đầu. Hỏi người chủ xưởng mộc đã vay bao nhiêu tiền?

Giải

Theo đề bài, 37 số nợ ban đầu là 90 (triệu đồng). Do đó, người chủ xưởng đã vay: 90:37=210 (triệu đồng).

Luyện tập 2

Tìm một số, biết –115 là 14 của số đó.

Vận dụng

Trong ngày thứ Sáu siêu khuyến mại hằng năm (Black Friday), 34 số mặt hàng trong một siêu thị được giảm giá. Tính ra có khoảng 6 000 mặt hàng được giảm giá trong ngày này. Hãy cho biết siêu thị có khoảng bao nhiêu mặt hàng.

Logo BLACK FRIDAY

Bài tập

6.34

Tính:

a) 45 của 100; b) 14 của -8.

a) 25 của 30 m là bao nhiêu mét?

b) 34 ha là bao nhiêu mét vuông?

6.36

Tìm một số, biết:

a) 27 của số đó là 145; b) –36 là 38 của số đó.

6.37

Tàu ngầm lớp Kilo 636 trang bị cho Hải quân Việt Nam có thể lặn sâu tối đa tới 300 m. (Theo vnexpress.net) Để thực hiện một nhiệm vụ, tàu cần lặn tới độ sâu bằng 25 độ sâu tối đa. Em hãy tính xem khi đó tàu cách mực nước biển bao nhiêu mét.

Ví dụ 1

Tính giá trị của biểu thức sau: B=b⋅12+b⋅13−b⋅14 với b=45.

Giải

Với b=45 ta có:

B=45⋅12+45⋅13−45⋅14=45⋅(12+13−14)

=45⋅(612+412−312)=45⋅712=715.

Ví dụ 2

Việt cùng các bạn trong lớp đi tham quan khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc, thành phố Chí Linh, tỉnh Hải Dương. Sau khi tham quan đền thờ Nguyễn Trãi, Việt cùng các bạn leo lên tham quan Bàn Cờ Tiên trên đỉnh núi Côn Sơn. Trong 5 phút đầu, Việt đi được 16 quãng đường; 5 phút sau đi được 17 quãng đường; 5 phút sau nữa đi được 19 quãng đường. Hỏi sau 15 phút, Việt đi được bao nhiêu phần quãng đường?

Giải

Sau 15 phút, Việt đi được số phần quãng đường là:

16+17+19=21126+18126+14126=21+18+14126=53126 (quãng đường).

Ví dụ 3

Để làm món thịt kho dừa, ta cần có cùi dừa (cơm dừa), thịt ba chỉ, đường, nước mắm và muối. Thông thường, lượng thịt ba chỉ và lượng đường được sử dụng lần lượt bằng 32 và 120 lượng cùi dừa. Theo công thức này, nếu có 600 gam thịt ba chỉ thì ta cần bao nhiêu gam cùi dừa, bao nhiêu gam đường?

Giải

Lượng thịt ba chỉ bằng 32 khối lượng cùi dừa nên lượng cùi dừa cần là: 600 : 32=400 (g).

Lượng đường bằng 120 lượng cùi dừa nên lượng đường cần là: 400⋅120=20(g).

Bài tập

6.38

Tính:

a) −12+56+13; b) −38+74−112; c) 35:(14⋅75); d) 1011+411:4−18.

6.39

Tính một cách hợp lí.

B=513⋅815+513⋅2615−513⋅815.

6.40

Tính giá trị của biểu thức sau: B=13⋅b+29⋅b−b:94 với b=910.

6.41

Nam cắt một chiếc bánh nướng hình vuông thành ba phần không bằng nhau (như hình vẽ). Nam đã ăn hai phần bánh, tổng cộng là 12 chiếc bánh. Đố em biết Nam đã ăn hai phần bánh nào?

Hình chiếc bánh vuông chia làm 4 phần, 3 phần có kích thước khác nhau, 1 phần có kích thước bằng 1/8, 3/8, 4/8

6.42

Để làm một chiếc bánh chưng trong dịp tết Nguyên đán, Vân phải chuẩn bị: gạo nếp, đậu xanh không vỏ, thịt ba chỉ, lá dong và các gia vị khác. Khối lượng đậu xanh bằng 35 khối lượng gạo nếp và gấp 32 khối lượng thịt ba chỉ. Nếu có 150 gam đậu xanh thì cần bao nhiêu gam gạo nếp và bao nhiêu gam thịt ba chỉ?

6.43

Hà thường đi xe đạp từ nhà đến trường với vận tốc 12km/h, hết 15 giờ. Hôm nay xe đạp bị hỏng nên Hà phải đi bộ đến trường với vận tốc 5km/h. Hỏi hôm nay Hà đi đến trường mất bao lâu?

Xem bản PDF nguyên trang sách: Toán 6 tập 2 – Kết nối tri thức với cuộc sống (trang 22–26).