Thuật ngữ: Mắt lá răm · Xấp tranh · Giờ hồn
2
Tìm trong đoạn thơ dưới đây những từ ngữ chỉ hoạt động, đặc điểm của
người được dùng để tả các vật hoặc hiện tượng tự nhiên.
Bụi tre
Chớp
Cây dừa
Tần ngần gỡ tóc
Rạch ngang trời
Sải tay
Hàng bưởi
Khô khốc
Bơi
Đu đưa
Sấm
Ngọn mùng tơi
Bế lũ con
Ghé xuống sân
Nhảy múa
Đầu tròn
Khanh khách
Mưa
Trọc lốc
cười
Mưa...
(Trần Đăng Khoa)
Nhân hoá là gọi hoặc tả con vật, cây cối, đồ vật,... bằng những từ ngữ
vốn được dùng để gọi hoặc tả con người; làm cho thế giới loài vật,
cây cối, đồ vật,... trở nên gần gũi, sinh động hơn.
3
Trong đoạn thơ dưới đây, những vật và hiện tượng tự nhiên nào được nhân
hoá? Chúng được nhân hoá bằng cách nào?
Đồng làng vương chút heo may
Mầm cây tỉnh giấc, vườn đầy tiếng chim
Hạt mưa mải miết trốn tìm
Cây đào trước cửa lim dim mắt cười
Quất gom từng giọt nắng rơi
Làm thành quả – trăm mặt trời vàng mơ...
(Đỗ Quang Huỳnh)
4
Đặt 1 – 2 câu về con vật hoặc cây cối, trong đó có sử dụng biện pháp
nhân hoá.
Viết
Tìm hiểu cách viết đoạn văn tưởng tượng
1
Đọc đoạn văn dưới đây và trả lời câu hỏi.
Ngày xưa, muôn loài sống trong rừng già tối tăm, ẩm ướt. Gõ kiến được
giao nhiệm vụ đến các nhà hỏi xem ai có thể đi tìm mặt trời. Gõ kiến gõ
cửa nhà công, công mải múa. Gõ cửa nhà liều điều, liếu điều bận cãi nhau.
Gõ cửa nhà chích choè, chích choè mải hót... Chỉ có gà trống nhận lời đi
tìm mặt trời.
(Theo Vũ Tú Nam)
a
Đoạn văn tưởng tượng dưới đây đã viết thêm những gì so với
đoạn văn của Vũ Tú Nam?
b
Theo em, các chi tiết tưởng tượng trong đoạn văn trên có gì thú vị?
2
Nếu viết đoạn văn tưởng tượng dựa trên câu chuyện đã đọc hoặc đã nghe,
em thích cách viết nào?
3
Trao đổi về những điểm cần lưu ý khi viết đoạn văn tưởng tượng dựa trên
câu chuyện đã đọc hoặc đã nghe.
Theo em, còn những cách viết đoạn văn tưởng tượng nào khác ngoài
những cách được nêu ở bài tập 2?
Làm thế nào để viết được đoạn văn tưởng tượng thú vị, hấp dẫn?
Khi viết đoạn văn tưởng tượng dựa trên một câu chuyện đã đọc hoặc
đã nghe, người viết cần phát huy trí tưởng tượng để thay đổi, bổ sung
chi tiết cho câu chuyện.
Có nhiều cách viết đoạn văn tưởng tượng như: bổ sung chi tiết (lời kế,
tả,...), bổ sung lời thoại của nhân vật, thay hoặc viết tiếp đoạn kết,...
Kể cho người thân nghe một câu chuyện tưởng tượng về loài vật và
chia sẻ những chi tiết mà em thích trong câu chuyện đó.
Đọc
Nếu có thời gian rảnh rỗi, em sẽ làm gì? (vẽ, sáng tác thơ, làm đồ chơi,...).
Vì sao em thích làm việc đó?
Hình/bảng: An illustration of two children, one boy and one girl, thinking.
Bống là một cô bé có tài hội hoạ. Người phát hiện ra điều này trước nhất
là bác Lan, chị gái của bố Bống. Thực ra, lúc đầu bác Lan chỉ thấy hơi là lạ, vì
con bé mới học tiểu học mà sao nó lại mê vẽ thế. Nó vẽ như người ta thở,
như người ta nhìn, như người ta nghe. Nó vẽ các nàng tiên, các cô công
chúa, các chàng công tử.
Cái Bống rất hay vẽ, nhưng đáng chú ý hơn là nó về rất giống. Con mèo
Kết ra con mèo Kết. Con chó Lu ra con chó Lu. Cây cau ra cây cau. Bố Lít nó
ra bố Lít. Mẹ Phít nó cũng chẳng lẫn được với ai, cái mặt tròn như đồng xu
với hai con mắt lá răm.
Bác Lan đưa tranh của Bống cho ông hoạ sĩ Phan xem để hỏi ý kiến. Ông
hoạ sĩ xem cả xấp tranh vẽ con chó, con mèo, cây cau, chân dung bố và
mẹ Bống thì tặc tặc lưỡi trầm trồ: Chà chà! Vẽ như đồng cỏ đến kì nở hoa!
Vẽ được lắm, được lắm! . Đoạn, ông nói: "Còn những bức nào nữa, cho ông
xem với nào!". Bống đưa cho ông cả tập tranh giấu trong cặp. Ông trố mắt,
chỉ từng bức:
- Sao dưới bụng con gà mái mẹ lại có một hàng chấm chấm?
Đó là tí của nó ạ. Không có tí, gà con bú mẹ sao được ạ.
Thế con chuột nhắt đứng cạnh cái vòng tròn có hai chóp nhọn là
cái gì?
- Là lưng con mèo. Ý cháu là... hỡi tên chuột kia, mi hãy giờ hồn, mèo
chưa quay đầu lại đâu!
(Theo Ma Văn Kháng)
Từ ngữ
Mắt lá răm: mắt một mí nhưng tròng to, đuôi mắt dài và sắc trông như đuôi
của lá rau răm.
Xấp tranh: nhiều bức tranh cùng loại, xếp chồng lên nhau một cách ngay ngắn.
Giờ hồn: có ý nói phải coi chừng, mang tính đe doạ.
1
Tài năng hội hoạ của Bống được giới thiệu như thế nào ở đoạn mở đầu?
2
Điều đáng chú ý trong những bức tranh Bống vẽ là gì?
3
Em hiểu thế nào về nhận xét của ông hoạ sĩ Phan đối với tranh Bống
vẽ: “Chà chà! Vẽ như đồng cỏ đến kì nở hoa!"? Chọn câu trả lời dưới đây
hoặc nêu ý kiến của em.
A
Khen tranh của Bống vẽ rất sinh động, tự nhiên.
B
Khen Bống có năng khiếu vẽ tranh.
C
Dự đoán Bống sẽ là một hoạ sĩ tài năng trong tương lai.
4
Những chi tiết nào trong bài cho thấy Bống có trí tưởng tượng rất
phong phú?
5
Em có ấn tượng với nhân vật nào trong các bức vẽ của Bống? Vì sao?
1
Tìm nghĩa ở cột B phù hợp với mỗi từ ở cột A.
A
B
sáng tác | tạo ra những giá trị mới về vật chất hoặc tinh thần
sáng tạo | nghĩ và chế tạo ra cái trước đó chưa từng có
sáng chế | làm ra tác phẩm văn học, nghệ thuật
2
Đặt 1 – 2 câu với từ ở cột A, bài tập 1.
Nhà thơ Phạm Hổ sáng tác nhiều bài thơ hay cho thiếu nhi.
Viết
Tìm ý cho đoạn văn tưởng tượng
Viết đoạn văn tưởng tượng dựa vào một câu chuyện đã đọc
hoặc đã nghe.
1. Chuẩn bị.
a. Lựa chọn câu chuyện yêu thích.
b. Lựa chọn một phương án viết
đoạn văn tưởng tượng.
Ví dụ: Sự tích cây vú sữa
Hình/bảng: An illustration of a boy sitting under a tree, looking up at it.
Bổ sung lời kể, tả cho câu chuyện
Tả cụ thể tâm trạng nhớ mẹ của
cậu bé và hành trình tìm mẹ
vô cùng gian nan, cuối cùng cậu
đã tìm được mẹ.
Kể về sự thay đổi của cậu bé khi
nhận ra lỗi lầm của mình: chăm chỉ
làm lụng, tự giác làm theo lời mẹ
khuyên bảo trước đây,...
Viết tiếp đoạn kết
Mẹ cậu trở về sau nhiều ngày đi
tìm con, hai mẹ con được gặp nhau
trong hạnh phúc.
Các sự việc trong câu chuyện chỉ là
do cậu bé ngủ mơ. Nêu cảm nghĩ
của cậu khi nhớ lại giấc mơ đáng
sợ đó.
Phương án khác (theo lựa chọn của em)
Mở đầu | Giới thiệu tên câu chuyện đã gợi cho em những liên tưởng,
tưởng tượng.
Triển khai | Kể, tả lại những gì em đã tưởng tượng về câu chuyện theo
phương án đã lựa chọn.
Lưu ý:
Cần tạo được sự bất ngờ, thú vị,... cho người đọc.
Có thể sử dụng biện pháp nhân hoá, so sánh để lời văn thêm
sinh động.
Kết thúc | Nêu cảm nghĩ hoặc gợi ra những điều tưởng tượng tiếp theo.
3. Chỉnh sửa.
Trình bày rõ những điều tưởng tượng dựa trên câu chuyện đã chọn.
Nội dung tưởng tượng thể hiện sự sáng tạo.
Nói và nghe
Chúng em sáng tạo
Giới thiệu về một sản phẩm mà em tự tay làm ra.
Có thể giới thiệu về chiếc máy bay, con diều, chiếc đèn ông sao,... hoặc
bất kì sản phẩm nào do em tự tay làm ra.
Giới thiệu tên gọi, hình dáng, chất liệu, màu sắc, cách làm, điểm đặc biệt
nhất của sản phẩm.
Kết hợp sử dụng tranh ảnh, vật thật,... để cuốn hút người nghe.
2. Nói.
Giới thiệu sản phẩm em đã làm (chú ý sử dụng các tính từ, hình ảnh so sánh
để làm nổi bật đặc điểm của sản phẩm đó).
Hình/bảng: Illustrations of a paper airplane, a pinwheel, and a kite.
3. Trao đổi, góp ý.
Trao đổi, góp ý về nội dung, cách nói, cử chỉ, điệu bộ,... khi nói. Ghi lại những
góp ý của bạn hoặc cách làm một sản phẩm em yêu thích.
1
Chia sẻ với người thân về sản phẩm em đã giới thiệu ở hoạt động
Nói và nghe.
2
Tìm đọc sách, truyện về các phát minh khoa học.
Xem bản PDF nguyên trang sách: Tiếng Việt 4 tập 1 – Kết nối tri thức với cuộc sống (trang 79–84).