Văn bản 1: xuý vân

(Via):

(Hát quá giang)(2):

(Đế) (6):

(1) Via: một lối nói có giọng điệu riêng trong chèo, được dùng làm cầu nối để bắt vào điệu hát chính.
(2) Hát quá giang một điệu hát chèo, còn được gọi là hát gọi đò, thường dùng khi diễn tả tâm trạng
hụt hẫng của nhân vật.
(3) Luỵ nhún mình, tạm chiều theo ý của người khác để được việc riêng.
(4) Chúng: người đời. Chúng bạn: bạn bè nói chung.
(5) Đạo hằng chuẩn mực đạo đức vững bền (nghĩa trong văn bản).
(6) Đế: nói lời chêm vào hoặc tiếng nói chêm vào, phụ hoạ với lời nói của diễn viên chèo đang diễn
(tiếng để xuất phát từ khán giả hay từ người đứng trong cánh gà sân khấu).

(Hát điệu con gà rừng));

(Tiếng trống nhịp nổi lên, Xuý Vân múa điệu bắt nhện, xe tơ, dệt cửi. Múa xong, Xuý Vân
hát lên rồi cười và hát điệu sa lệch³)...)

(Đế):

.

(1) Điệu con gà rừng: một điệu hát chèo, thường được dùng khi muốn diễn tả nỗi niềm đắng cay, bực tức
của nhân vật.
(2) Xuân huyên: cha mẹ. Xuân, huyên là hai loại cây sống lâu, thường được ví với cha (xuân) và mẹ (huyên).
(3) Điệu sa lệch một điệu hát chèo, thường được dùng khi cần thể hiện tâm trạng lưu luyến, nhớ thương
hay ai oán.
(4) Núi Thiên Thai. một ngọn núi nhỏ thuộc huyện Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh.
(5) Điệu sử rầu. một lối nói có giọng điệu ngâm nga, chậm rãi, thường được dùng ở những lớp chèo giàu
tỉnh trữ tình, khi nhân vật giãi bày tâm sự.
(6) Nhân ngãi, nhân tình người tình (dùng trong bối cảnh đang nói về quan hệ yêu đương không
đứng đần).

(Hát sắp));

(Nói):

(Hát ngược) (3):

(Xuý Vân vào, vừa đi vừa cười điên dại).

(Ngữ văn 10 Nâng cao, tập một,
NXB Giáo dục Việt Nam, Hà Nội, 2018, tr. 129-132)

(1) Hát sắp: một điệu hát chèo, thường có tiết tấu tươi vui, rộn ràng.
(2) Cựu tình người yêu cũ (nghĩa trong văn bản).
( ) Hát ngược: một điệu hát chèo, thường được dùng khi cần diễn tả tâm trạng điên loạn của nhân vật,
lời hát được khai thác từ loại ca dao nói ngược.
(4) Trống com: một loại trồng nhỏ, cũng là loại nhạc cụ thuộc bộ gõ.
(5) Khua, nhối: những bộ phận trong chiếc nón bằng cổ truyền của người Việt.
(6) Con vâm: con voi.

Kim Nham nêu cao bài học đạo li khi thể hiện quan hệ gia đình, chồng vợ, đồng thời cũng
bộc lộ sự cảm thông với thân phận của người phụ nữ trong xã hội nam quyền xưa.
Kim Nham hội tụ được những tinh hoa của nghệ thuật chèo, vừa giàu tính bi kịch, vừa đầy
tiếng cười hài hước, có những lớp, những màn hết sức đặc sắc, gắn liền với tài năng biểu diễn của
các nghệ sĩ qua nhiều thời.
Tích trò Kim Nham có một số dị bản, kể khác nhau ít nhiều về nguồn gốc gia đình Xuý Vân,
nguyên có chính khiến Xuý Vân giả điên và đoạn kết thúc số phận bi kịch của nàng.
Xuý Vân giả dại là lớp chèo thuộc loại đĩnh cao không chỉ của riêng vở Kim Nham mà còn của cả
nền chèo cổ Việt Nam. Đã có nhiều diễn viên khẳng định tài năng xuất chúng của mình nhờ lớp chèo này
như Dịu Hương, Diễm Lộc, Thuý Ngần....

(1) Lóp, màn: những đoạn tương đối độc lập của tích trò hay vở diễn.