Thực hành viết (tr.64–66)

ái tình “trăm hình muôn trạng” (chữ của Lưu Trọng Lư, dẫn lại theo Hoài Thanh trong
Thi nhân Việt Nam)(1)). Chỉ đến thời đại của Thơ mới, khi ý thức cá nhân của con người
được giải phóng, trạng thái tinh thần đặc biệt này mới thực sự trở thành đối tượng mà
thơ ca muốn khám phá và tìm cách biểu đạt.
Bài thơ khép lại bằng hình ảnh người thôn nữ trong chiếc
thắt lưng xanh, không khỏi làm người ta liên hệ đến câu
ca dao tình tứ: “Hỡi cô thắt dải lưng xanh/ Có về Nam Định
với anh thì về”. Cô gái chỉ được khắc hoạ bằng một nét
chấm phá, tập trung vào chiếc thắt lưng nhưng cũng đủ
gợi hình dung về vẻ đẹp nữ tính. Thay vì nép mình lại sau thiên nhiên như trong thơ ca
trung đại, con người giờ đã hiện diện ở tiền cảnh. Bài thơ kết lại khi mọi sự của
con người mới bắt đầu, kết mà như thể bỏ lửng. Nhưng đó là sự bỏ lửng thi vị mà ta
cũng hay bắt gặp trong nhiều bài thơ tình lãng mạn khác. Nó thể hiện mĩ cảm đặc trưng
của chủ nghĩa lãng mạn vốn nâng niu tất cả những gì ở trạng thái khởi nguyên,
trong sáng và hồn nhiên.
Tóm lại, Mùa xuân xanh là bài thơ của niềm vui sống, của sự chan hoà giữa con người
với tạo vật, là khúc dạo đầu của tình yêu lứa đôi. Những giá trị nhân bản ấy lại được
thể hiện bằng một thứ ngôn từ thơ ca tự nhiên, giản dị nhưng vẫn có tính hiện đại.
Có lẽ bởi những yếu tố ấy, trải qua nhiều năm tháng, bài thơ của Nguyễn Bính vẫn còn
xanh mãi trong tâm trí của người đọc.

Hoài Thanh – Hoài Chân, Thi nhân Việt Nam (bản in lần thứ 11), NXB Văn học, Hà Nội, 1995, tr. 17.

• Lựa chọn bài thơ sẽ được phân tích, đánh giá. Cân nhắc để chọn đúng bài thơ đã

thật sự làm bạn rung cảm và tin vào giá trị nghệ thuật của nó. (Bài thơ gây cho bạn những
ấn tượng đặc biệt gì về hình ảnh, nhịp điệu, giọng điệu? Tình cảm và tư tưởng trong bài
thơ đã khiến bạn xúc động như thế nào?)

• Tìm đọc tham khảo những bài viết, ý kiến liên quan đến bài thơ bạn sẽ phân tích, đánh giá.

• Đọc lại bài thơ đã lựa chọn. Có thể đọc thầm hoặc đọc thành tiếng để cảm nhận đầy

đủ hơn về âm điệu, nhịp điệu của nó. Chú ý những cách diễn đạt lạ, có thể lần đầu mình
bắt gặp và những hình ảnh gây ấn tượng. Sau khi đọc, hãy suy nghĩ vì sao bài thơ lại có
những cách tổ chức và kết hợp ngôn từ đặc biệt như vậy.

Chẳng hạn, khi đọc bài thơ Mùa xuân xanh của Nguyễn Bính, cần quan tâm đến nhan
đề bài thơ, cách sử dụng các đại từ một cách lấp lửng (đồng tôi, đồng nàng, đồng anh)....
Cũng cần chú ý đến nhịp điệu của bài thơ và giọng điệu của nhân vật trữ tình (Bài thơ có
nhịp nhanh hay chậm? Giọng điệu của nhân vật trữ tình sôi nồi hay rụt rè, náo nức hay
ngập ngừng?). Không nên bỏ qua sự cụ thể hoá những điệu xanh của mùa xuân thành các
hình ảnh trải dọc bài thơ.

• Thử liên kết âm điệu, nhịp điệu, ngôn ngữ, hình ảnh của bài thơ và chú ý xem mạch liên

kết này có thể đem đến cho bạn sự bất ngờ nào trong cảm xúc, liên tưởng và nhận thức.

Ví dụ, ở bài viết tham khảo, người viết đã phát hiện về cấu trúc hô ứng và sóng đôi
của hệ thống hình ảnh và văn bản ngôn từ của bài thơ, từ đó khẳng định rằng hình thức
nghệ thuật này thể hiện cảm quan độc đáo của nhà thơ về mối quan hệ giữa con người
và thiên nhiên.

• Tìm hiểu thêm thông tin về tác giả và hoàn cảnh sáng tác, chú ý bối cảnh lịch sử,

xã hội, văn hoá, văn học giúp hiểu sâu hơn về ngôn ngữ, hình ảnh, cảm xúc và tư tưởng của
bài thơ.

Có thể thấy trong bài viết tham khảo, tác giả đã có ý thức đặt bài thơ Mùa xuân xanh
trong mối liên hệ với phong trào Thơ mới, so sánh nội dung và hình thức của bài thơ với
thơ ca dân gian và trung đại, từ đó chứng minh sự hài hoà giữa tính hiện đại và tính
truyền thống của bài thơ.

• Khi phân tích nghệ thuật của bài thơ, chú ý vận dụng các thao tác so sánh và liên tưởng

một cách thích hợp. (Ví dụ: so sánh từ ngữ mà nhà thơ lựa chọn với những từ ngữ đồng nghĩa,
gần nghĩa, từ đó lí giải vì sao lựa chọn của nhà thơ có thể được xem là tối ưu.)

• Cần tập trung vào những phương diện hình thức nghệ thuật và nội dung của bài thơ

mà người đọc xem là độc đáo, mới mẻ, thú vị. Ví dụ, bài phân tích Mùa xuân xanh đã chú
ý nhấn mạnh vào cái mới, cái mang tính hiện đại trong cảm nhận về thiên nhiên và sự biểu
hiện tình cảm của con người.

Khi đánh giá bài thơ, cần chú ý đầy đủ các giá trị thẩm mĩ và giá trị nhân văn của nó.
(Bài thơ gợi cho bạn những trải nghiệm đặc biệt gì về cảm giác, cảm xúc, nhận thức?
Những trải nghiệm đó có ý nghĩa như thế nào đối với bạn?)

Chẳng hạn, trong bài phân tích Mùa xuân xanh, tác giả cho rằng niềm vui sống toát lên
từ bài thơ của Nguyễn Bính là một giá trị nhân bản; bài viết Bản hoà âm ngôn từ trong Tiếng thu
của Lưu Trọng Lư cho rằng Tiếng thu mang trong nó những tâm tình thời đại được thể hiện
trong một cấu trúc ngôn từ thơ ca đẹp đẽ.

Mở bài: Giới thiệu ngắn gọn về bài thơ (tác giả, thời điểm ra đời, nơi xuất bản, đánh giá
chung của dư luận,...) và nêu vấn đề chính sẽ được tập trung phân tích trong bài viết.

Phân tích, đánh giá mạch ý tưởng, cảm xúc của nhân vật trữ tình (nhân vật trữ tình
muốn biểu đạt điều gì, thông qua hình tượng nào, với cái nhìn và thái độ ra sao....).

• Phân tích, đánh giá sự phát triển của hình tượng chính (qua các khổ, đoạn trong bài)

và tính độc đáo của những phương tiện ngôn từ đã được sử dụng (từ ngữ, cách gieo vần,
ngắt nhịp, các biện pháp tu từ....).

• Phân tích, đánh giá nét hấp dẫn riêng của bài thơ so với những sáng tác khác cùng

đề tài, chủ đề, thể loại (của chính nhà thơ hoặc của những tác giả khác).

Kết bài: Khẳng định giá trị tư tưởng và giá trị thẩm mĩ của bài thơ, ý nghĩa của bài thơ đối
với người viết bài nghị luận.

• Mỗi trong dàn ý cần được triển khai thành một đoạn văn; từng đoạn văn đều có câu

chủ đề, được đặt ở vị trí thích hợp.

Cần chú ý dẫn các dòng thơ, khổ thơ có thể minh hoạ tốt cho ý đã được nêu, kèm theo
những lời bình, phân tích phù hợp, tránh tình trạng nói chung chung thiếu căn cứ.

• Cần thể hiện được sự rung động thật sự của mình trước bài thơ nhưng tránh lối nói

đại ngôn hay lạm dụng những câu cảm thán.

• Đọc lại và kiểm tra bài viết, đồng thời đối chiếu với các yêu cầu của đề bài, mục đích

mà người viết đã đặt ra.

Thử tóm tắt lại bài viết (khoảng 120 chữ) để tự đánh giá về mức độ chặt chẽ và sự
sáng rõ của các luận điểm.

• Chỉnh sửa các lỗi về chính tả, từ ngữ, ngữ pháp.