Bài 8. Thiên nhiên vùng đồng bằng bắc bộ

Yêu cầu cần đạt

Xác định được vị trí địa lí của vùng Đồng bằng Bắc Bộ trên bản đồ hoặc lược đồ.
Nêu được một trong những đặc điểm thiên nhiên (ví dụ: địa hình, sông ngòi,...) của vùng Đồng bằng Bắc Bộ.
Trình bày được một số thuận lợi và khó khăn của địa hình, sông ngòi đối với sản xuất và đời sống ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ.
Đưa ra được một số biện pháp bảo vệ thiên nhiên vùng Đồng bằng Bắc Bộ.

Sau bài học này, em sẽ:

KHỞI ĐỘNG

Hãy mô tả những điều em quan sát được về thiên nhiên vùng Đồng bằng Bắc Bộ qua hình 1.

Hình 1. Một góc vùng Đồng bằng Bắc Bộ. An aerial view of a river winding through a flat, green landscape with some scattered houses and fields.

Khám phá

1. Vị trí địa lí

Đọc thông tin và quan sát hình 2, em hãy: - Xác định vị trí của vùng Đồng bằng Bắc Bộ trên lược đồ. – Kể tên những vùng tiếp giáp với vùng Đồng bằng Bắc Bộ.

Vùng Đồng bằng Bắc Bộ được bồi đắp bởi phù sa của hệ thống sông Hồng và sông Thái Bình. Vùng này tiếp giáp với vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ, vùng Duyên hải miền Trung và vịnh Bắc Bộ.

2. Đặc điểm thiên nhiên

a) Địa hình

Đọc thông tin và quan sát hình 2, em hãy nêu đặc điểm địa hình của vùng Đồng bằng Bắc Bộ.

Địa hình vùng Đồng bằng Bắc Bộ tương đối bằng phẳng, độ cao trung bình dưới 25 m. Đồng bằng có dạng hình tam giác và vẫn tiếp tục mở rộng về phía biển.

Hình 2. Lược đồ địa hình vùng Đồng bằng Bắc Bộ. The map shows elevation ranges (under 25m, 25-50m, 50-200m, 200-500m, 500-1000m, over 1000m), major rivers (Red River, Thai Binh River, Day River, Duong River, Luoc River, Tra Ly River), mountain peaks (Tan Vien 1287m), and administrative boundaries. It highlights the Red River Delta region, surrounded by Trung Du va Mien Nui Bac Bo, Duyen Hai Mien Trung, and Vinh Bac Bo.

b) Khí hậu

Đọc thông tin, em hãy cho biết: - Nhiệt độ và lượng mưa trung bình năm của vùng Đồng bằng Bắc Bộ. – Các mùa trong năm của vùng.

Vùng Đồng bằng Bắc Bộ có khí hậu nhiệt đới gió mùa với nhiệt độ trung bình năm trên 23°C. Mùa đông lạnh, ít mưa. Mùa hạ nóng, mưa nhiều. Lượng mưa trung bình năm từ 1 600 mm đến 1 800 mm.

c) Sông ngòi

Đọc thông tin và quan sát hình 2, em hãy kể tên và xác định trên lược đồ một số sông lớn ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ.

Vùng Đồng bằng Bắc Bộ có hệ thống sông Hồng và sông Thái Bình với nhiều nhánh là sông Đáy, sông Đuống, sông Luộc, sông Trà Lý,.... toả khắp vùng. Hệ thống sông cung cấp cho vùng lượng nước và phù sa lớn.

Hình 3. Đoạn sông Đáy chảy qua tỉnh Hà Nam. An image of a wide river flowing through a rural landscape.

d) Đất và sinh vật

Đọc thông tin và quan sát các hình 4, 5, em hãy: - Cho biết tên loại đất chính ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ. - Nêu đặc điểm của sinh vật tự nhiên ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ.

Vùng Đồng bằng Bắc Bộ chủ yếu là đất phù sa màu mỡ. Ở ven biển, đất phèn, đất mặn ít màu mỡ hơn.

Sinh vật tự nhiên của vùng rất phong phú nhưng chịu tác động mạnh mẽ bởi con người. Hiện nay, nhiều loài động, thực vật tự nhiên được bảo vệ trong các khu bảo tồn thiên nhiên (vườn quốc gia và khu dự trữ sinh quyển,...).

Hình 4. Động, thực vật ở Vườn quốc gia Cúc Phương (tỉnh Ninh Bình). An image of a tree with large birds (storks or similar) nesting in it.

Hình 5. Rừng ngập mặn ở Vườn quốc gia Xuân Thuỷ (tỉnh Nam Định). An image of a mangrove forest with boats on the water.

3. Một số thuận lợi và khó khăn của vùng Đồng bằng Bắc Bộ

Đọc thông tin, em hãy nêu những thuận lợi và khó khăn của vùng Đồng bằng Bắc Bộ.

Đồng bằng Bắc Bộ có vị trí địa lí thuận lợi cho việc giao lưu, trao đổi hàng hoá với các vùng khác. Địa hình của vùng bằng phẳng thuận lợi cho giao thông, sinh hoạt và sản xuất của người dân. Vùng có hệ thống sông ngòi dày đặc cung cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất, phát triển giao thông đường thuỷ.

Tuy nhiên, vào mùa đông nhiệt độ của vùng xuống thấp ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây trồng, vật nuôi và sức khoẻ của con người. Vào mùa hạ, mưa nhiều, nước sông dâng cao, thường gây ra ngập lụt.

Đọc thông tin và quan sát các hình 6, 7, em hãy cho biết một số biện pháp để bảo vệ thiên nhiên ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ.

Thiên nhiên ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ đang có một số vấn đề cần quan tâm là: đất bạc màu, nguồn nước ô nhiễm, sinh vật tự nhiên bị suy giảm,... Hiện nay, biến đổi khí hậu càng làm gia tăng những tác động tiêu cực tới thiên nhiên của vùng.

Để bảo vệ thiên nhiên và ứng phó với biến đổi khí hậu cần thực hiện đồng thời nhiều biện pháp. Một số biện pháp là: sử dụng phân bón hữu cơ, xử lí nước thải, phân loại rác và bỏ rác đúng nơi quy định, trồng cây, thành lập các khu bảo tồn thiên nhiên, giáo dục và tuyên truyền bảo vệ thiên nhiên,....

Hình 6. Phân loại rác thải và bỏ rác đúng nơi quy định. Two waste bins, one green labeled 'RÁC HỮU CƠ' (organic waste) and one yellow labeled 'RÁC VÔ CƠ' (inorganic waste).

Hình 7. Trồng rừng ngập mặn ven biển. People planting trees in a coastal mangrove area.

LUYỆN TẬP

Hoàn thành bảng sau vào vở: ĐẶC ĐIỂM, ẢNH HƯỞNG CỦA YẾU TỐ TỰ NHIÊN VÙNG ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG VÀ SẢN XUẤT Yếu tố tự nhiên | Đặc điểm | Ảnh hưởng Địa hình | ? | ? Khí hậu | ? | ? Sông ngòi | ? | ?

VẬN DỤNG

Vẽ một bức tranh thể hiện cảnh thiên nhiên vùng Đồng bằng Bắc Bộ theo tưởng tượng của em.

Xem bản PDF nguyên trang sách: Lịch sử và Địa lí 4 – Kết nối tri thức với cuộc sống (trang 36–40).