Bài 22. Một số nét văn hoá và truyền thống yêu nước, cách mạng của đồng bào tây nguyên

Đồng bào Tây Nguyên thường ở trong những ngôi nhà sàn làm bằng các vật liệu truyền thống như: gỗ, tre, nứa, lá.

Mỗi buôn làng có một ngôi nhà chung được xây dựng ở trung tâm buôn làng, là không gian sinh hoạt chung của cộng đồng như: nhà Rông của người Ba Na, Gia Rai; nhà Dài của người Ê Đê,...

Trang phục truyền thống của đồng bào Tây Nguyên được may bằng vải thổ cẩm, trang trí các loại hoa văn màu sắc sặc sỡ. Đàn ông thường đóng khố, ở trần, trời lạnh thì khoác thêm tấm choàng. Phụ nữ mặc áo chui đầu, váy tấm,...

Lễ hội là một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của các dân tộc ở Tây Nguyên, tiêu biểu như: lễ hội Cồng chiêng, lễ hội Đua voi, lễ Tạ ơn cha mẹ....

Lễ hội Đua voi được tổ chức hai năm một lần vào tháng Ba âm lịch, tại Buôn Đôn (Đắk Lắk). Đây là một trong những lễ hội cổ truyền độc đáo của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên nhằm tôn vinh tinh thần thượng võ và tài nghệ săn bắt, thuần dưỡng voi.

Lễ Tạ ơn cha mẹ là một sinh hoạt dân gian được lưu truyền qua nhiều thế hệ của một số dân tộc ở Tây Nguyên. Lễ do một người con khi đã trưởng thành tổ chức để bày tỏ lòng biết ơn công lao sinh thành và nuôi dưỡng của cha mẹ.

Tây Nguyên là vùng đất giàu truyền thống yêu nước, chống giặc ngoại xâm. Khi thực dân Pháp xâm lược, đồng bào nơi đây đã anh dũng đứng lên chiến đấu, tiêu biểu là các cuộc đấu tranh dưới sự lãnh đạo của N'Trang Lơng, Đinh Núp....

Cuộc khởi nghĩa do N'Trang Lơng lãnh đạo kéo dài từ năm 1911 đến năm 1935, thu hút đông đảo đồng bào các dân tộc Mnông, Ê Đê, Xtiêng, Mạ.... tham gia. Cuộc khởi nghĩa lan rộng gây nhiều khó khăn cho việc chiếm đóng của thực dân Pháp trên vùng đất Tây Nguyên.

ANH HÙNG NÚP
Anh hùng Đinh Núp (1914–1999) là người dân tộc Ba Na, quê ở xã Tơ Tung, huyện Kbang, tỉnh Gia Lai.
Năm 1935, trong một lần quân Pháp kéo về làng bắt phu, dân làng lánh hết vào rừng, chỉ còn một mình Đinh Núp ở lại. Đinh Núp dùng nỏ phục kích bắn lính Pháp chảy máu để chứng minh với dân làng rằng lính Pháp cũng là người và cũng có thể chống lại được. Từ đó, ông đã lãnh đạo các buôn làng Ba Na và Ê Đê đứng lên bảo vệ quê hương, chống lại sự càn quét của thực dân Pháp và lập nhiều chiến công.
Năm 1955, Đinh Núp được Bác Hồ phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và thường được gọi với tên Anh hùng Núp.
(Theo Đinh Xuân Lâm, Trương Hữu Quýnh (Chủ biên), Từ điển nhân vật lịch sử Việt Nam, Sdd)