Yêu cầu cần đạt
- Nêu được ở mức độ đơn giản một số đặc điểm của chất ở trạng thái rắn, lỏng, khí.
- Trình bày được ví dụ về biến đổi trạng thái của chất.
Trong truyện ngụ ngôn Ê-dốp, để uống được nước, một con quạ cố gắng gắp từng viên sỏi thả vào chiếc bình chứa nước. Theo em, con quạ có thể uống được nước không? Vì sao?
1. Đặc điểm của chất ở trạng thái rắn, lỏng, khí
1.
1. Sắp xếp các chất: muối ăn, hơi nước, nhôm, ni-tơ, nước uống, dầu ăn, giấm ăn, ô-xi, thuỷ tinh (ở nhiệt độ bình thường) vào vị trí thích hợp theo bảng gợi ý dưới đây.
Trạng thái rắn | Trạng thái lỏng | Trạng thái khí
? | ? | ?
2.
2. – Bơm cùng một lượng khí vào hai quả bóng bay khác nhau (hình 2). Quan sát hình và cho biết chất ở trạng thái khí có hình dạng xác định hay có hình dạng của vật chứa nó.
- Quan sát hình 3 và nhận xét vị trí của ruột bơm tiêm cố định hay thay đổi khi bơm tiêm chứa cùng một lượng không khí. Từ đó rút ra kết luận: chất ở trạng thái khí chiếm khoảng không gian xác định hay không xác định.
3.
3. Rót vào ống đong 100 ml nước, sau đó đổ toàn bộ nước trong ống đong vào bình tam giác (hình 4). Quan sát hình và cho biết: Chất ở trạng thái lỏng có hình dạng xác định hay có hình dạng của vật chứa nó? So sánh lượng nước trong ống đong và bình tam giác. Từ đó, rút ra kết luận: chất ở trạng thái lỏng chiếm khoảng không gian xác định hay không xác định.
4.
4. – Quan sát hình 5 và cho biết viên đá có hình dạng xác định hay có hình dạng của vật chứa nó.
Thả lần lượt viên đá vào cốc ở hình 6a và cốc ở hình 6b. Quan sát hình 6. + Nhận xét mực nước trước và sau khi thả viên đá. Giải thích. + So sánh lượng nước dâng lên ở hai cốc (hình 6a, 6b) sau khi thả viên đá. Từ đó rút ra kết luận: chất ở trạng thái rắn chiếm khoảng không gian xác định hay không xác định.
1.
1. Người ta đã vận dụng đặc điểm nào của chất ở trạng thái rắn trong trò chơi xếp hình ở hình 7?
2.
2. Con quạ trong hoạt động mở đầu đã làm gì để nước dâng lên trong bình? Lượng nước dâng lên thể hiện rõ đặc điểm nào của chất ở trạng thái rắn?
2. Sự biến đổi trạng thái của chất
1.
1. Thí nghiệm tìm hiểu sự biến đổi trạng thái (sự chuyển thể) của nến. Chuẩn bị: nến vụn, 1 bát sứ chịu nhiệt, 1 đũa thuỷ tinh, 1 kiềng sắt, 1 lưới tản nhiệt, 1 cốc nến, 1 bật lửa. Tiến hành: Cho một ít nến vụn vào bát sứ và đặt bát lên kiểng sắt có lưới tản nhiệt (hình 8a). Đốt nến và đun nóng bát sứ đến khi nến trong bát chảy lỏng (hình 8b). Tắt nến, để nguội bát sứ và dùng đũa thuỷ tinh đẩy nhẹ lớp nến trong bát (hình 8c). Quan sát và nhận xét sự biến đổi trạng thái của nến vụn dưới tác dụng của nhiệt.
Lưu ý: Cẩn thận khi làm thí nghiệm với lửa, không chạm tay vào vật nóng.
2.
2. Đọc thông tin và mô tả sự biến đổi trạng thái của cồn trong quá trình sử dụng.
Cồn là chất lỏng, dễ bay hơi ở nhiệt độ phòng, thường được sử dụng để sát trùng trong y tế.
3.
3. Nêu ví dụ mà em biết về sự biến đổi trạng thái của chất trong đời sống hằng ngày.
Ở nhiệt độ rất thấp, khí ô-xi chuyển thành dạng lỏng và được nạp vào bình chứa. Bình ô-xi này thường được dùng trong y tế để hỗ trợ bệnh nhân có vấn đề về hô hấp (hình 9). Khi sử dụng, ô-xi lỏng trong bình sẽ chuyển thành khí để bệnh nhân có thể hít thở.
1.
1. Giải thích vì sao người ta sử dụng cồn là thành phần chính trong nước rửa tay khô.
2.
2. Đọc thông tin và giải thích vì sao trong tương lai gấu Bắc Cực có thể không còn nơi để sinh sống.
Nhiệt độ trung bình của Trái Đất đang tăng lên do tình trạng ô nhiễm không khí. Sự thay đổi nhiệt độ này khiến băng ở Bắc Cực tan ra (hình 10). Nếu quá trình này tiếp diễn trong thời gian dài thì gấu Bắc Cực có thể biến mất trong tương lai, vì không còn nơi để sinh sống.
Các chất có thể tồn tại ở trạng thái rắn, lỏng hoặc khí. Chất ở trạng thái rắn thường có hình dạng xác định và chiếm khoảng không gian xác định. Chất ở trạng thái lỏng không có hình dạng xác định và chiếm khoảng không gian xác định. Chất ở trạng thái khí không có hình dạng xác định và chiếm khoảng không gian không xác định (chiếm toàn bộ không gian bên trong vật chứa). Ở nhiệt độ phù hợp, chất có thể biến đổi từ trạng thái này sang trạng thái khác.
Vận dụng sự biến đổi trạng thái của chất để tạo các hình dạng khác nhau từ nến.
Xem bản PDF nguyên trang sách: Khoa học 5 – Kết nối tri thức với cuộc sống (trang 17–20).