Bài 25. Văn minh hy lạp

Sau bài học này, em sẽ:

Hy Lạp ngày nay nằm ở phía nam châu Âu, phía bắc tiếp giáp An-ba-ni (Albania), Bắc Ma-xê-đô-ni-a (Macedonia) và Bun-ga-ri (Bulgaria); phía đông và nam giáp Thổ Nhĩ Kỳ và biển Ê-giê (Aegea); phía tây giáp biển I-ô-ni (Ionia).

Văn minh Hy Lạp cổ đại có những đóng góp lớn cho nhân loại trên nhiều lĩnh vực như: chữ viết, văn học, khoa học, kĩ thuật và các thành tựu về kiến trúc, điêu khắc,...

Hy Lạp cổ đại có nhiều công trình kiến trúc nổi tiếng như: đền thờ thần Dớt (Zeus), đền thờ thần A-pô-lô (Apollo), đền thờ nữ thần Hê-ra (Hera),... Trong đó, nổi bật là đền Pác-tê-nông (Parthenon) thờ thần A-tê-na (Athena) - nữ thần bảo hộ thành A-ten (Athens).

Đền Pác-tê-nông được xây dựng trên đồi A-crô-pôn (Acropole) vào thế kỉ V TCN. Đến được xây dựng bằng đá cẩm thạch trắng, mái được đỡ bởi các cột tròn ở bốn mặt. Bên trong đền có một phòng lớn, phía trước đặt tượng thờ nữ thần A-tê-na cao 6 m, được chế tác từ vàng và ngà voi.

Đền Pác-tê-nông là kiệt tác kiến trúc của văn minh Hy Lạp cổ đại còn được lưu giữ đến ngày nay.

Điêu khắc của Hy Lạp thể hiện khát vọng vươn tới sự hoàn hảo trong vẻ đẹp hình thể của con người. Các tác phẩm tiêu biểu là: tượng lực sĩ ném đĩa, tượng thần Vệ nữ Mi-lô (Milo), tượng thần Dớt và các phù điêu,...

Tượng lực sĩ ném đĩa khắc hoạ hình ảnh một vận động viên trong tư thế ném đĩa. Bức tượng có tỉ lệ cơ thể cân đối, dáng vẻ cường tráng. Đây là bức tượng độc đáo của điêu khắc Hy Lạp cổ đại, tượng trưng cho sự tự tin và khát vọng chiến thắng trong thể thao.

Theo truyền thuyết, A-tê-na là con của thần Dớt và Me-tít (Metis). A-tê-na thông minh, xinh đẹp và có nhiều tài năng. Bà dạy phụ nữ biết cách dệt, may, làm nghề thủ công,... dạy đàn ông cách trồng trọt, làm vườn, luôn bảo vệ các anh hùng khi họ tham gia chiến trận,...
Trong cuộc tìm kiếm vị thần bảo hộ thành phố A-tíc (Thủ đô A-ten sau này), có hai thần là Pô-xê-đông (Poseidon) - thần Biển cả và A-tê-na dự thi. Pô-xê-đông đâm ngọn giáo xuống đất, tạo cột nước lớn để tặng người dân, nhưng đáng tiếc lại là cột nước mặn, không thể sử dụng được. Đến lượt mình, A-tê-na cũng đâm ngọn giáo xuống đất và trồng vào đó một cây ô liu với mong muốn đem lại hoà bình, thịnh vượng.
A-tê-na được coi là vị thần của trí tuệ, nghề thủ công, thần bảo hộ Thủ đô A-ten.
(Theo Nguyễn Văn Khoả, Thần thoại Hy Lạp, NXB Văn học, 2022)

Lễ hội Thể thao Ô-lim-píc ra đời ở Hy Lạp cổ đại bởi thần Hê-cra-lét (Heracles) (con trai của thần Dớt), được tổ chức lần đầu tiên vào năm 776 TCN, nhằm tôn vinh các vị thần. Cứ bốn năm một lần, trai tráng ở khắp các thành bang náo nức rèn luyện sức khoẻ, tài năng để tham gia thi đấu. Trong thời gian lễ hội, mọi xung đột giữa các thành bang tạm dừng. Các môn thi đấu gồm: chạy, nhảy, bơi lội, bắn cung, đua ngựa, ném $dic{l}_1\mathrm{.}\mathrm{.}\mathrm{.}$
Người đạt giải cao nhất trong mỗi nội dung sẽ nhận phần thưởng là vòng nguyệt quế linh thiêng được tết từ cành, lá cây ô liu và được tuyên dương ở khắp Hy Lạp.
Ngày nay, Đại hội Ô-lim-píc mở rộng ra toàn thế giới. Sự kiện này không chỉ là cuộc tranh tài của các môn thể thao mà còn là biểu trưng cho tinh thần đoàn kết, hoà bình của toàn nhân loại.
(Theo Đặng Đức An (Chủ biên), Những mẩu chuyện lịch sử thế giới, Sdd)