Yêu cầu cần đạt
- Giới thiệu được những nét chính về tổ chức chính quyền thời Đinh – Tiến Lê.
- Mô tả được cuộc kháng chiến chống Tổng của Lê Hoàn năm 981.
- Nhận biết được đời sống xã hội, văn hoá thời Đinh – Tiến Lê.
Ngô Quyền với chiến thắng Bạch Đằng lịch sử đã khôi phục hoàn toàn nền độc lập dân tộc sau hơn một nghìn năm Bắc thuộc, vậy hai triều Đinh và Tiền Lê đã củng cố và bảo vệ nền độc lập đó như thế nào?
Công cuộc xây dụng chính quyền và bảo vệ đất nước thời Đinh – Tiền Lê
Hoa Lư là một vùng đất hẹp, xung quanh có nhiều núi. Nhà Đình cho xây dựng các bức tường đề nổi các dãy núi, hình thánh hai khu vực: thành Nội và thành Ngoại. Trong thành có cung điện, có chùa Nhất Trụ, tháp Bảo Thiên. Bên ngoài thành là nơi nhân dân sinh sống.
Lê Hoàn (941-1005) quê ở Ái Châu (Thanh Hoá). Bồ mẹ mất sớm, ông được một viên quan họ Lê nhận làm con nuôi. Lớn lên, ông giúp Đinh Bộ Lĩnh đánh dẹp 12 sử quân. Là người tài giỏi, mưu lược, ông được triều Đình phong làm Thập đạo tướng quân.
Chinh quyền thời Đình
Sau khi thống nhất đất nước, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi hoàng đế (Đinh Tiên Hoàng), đặt tên nước là Đại Cồ Việt, đặt niên hiệu là Thái Bình, đóng đô ở Hoa Lư (Ninh Binh).
Chính quyền thời Đình được kiện toàn thêm một bước. Ở Trung ương đứng đầu là hoàng đế có quyền lực cao nhất, giúp việc có Ban Văn, Ban Võ và cao tầng. Chính quyền địa phương gồm các cấp: đạo (châu), giáp, xã.
Nhà vua phong vương cho các hoàng tử, cử tướng lĩnh thân cận nắm giữ chức vụ chủ chốt, cho đúc tiền để lưu hành trong nước. Những người phạm tội nặng bị xử phạt rất nghiêm khắc. Nhà Đình tổ chức quân đội gồm 10 đạo, sai sứ sang giao hảo với nhà Tống.
Những việc làm của Đinh Tiên Hoàng là sự khẳng định ở mức độ cao hơn vị thế độc lập của Đại Cồ Việt.
Dựa vào thông tin trong mục, em hãy vẽ sơ đồ tổ chức chính quyền thời Đình và rút ra nhận xét.
Cuộc kháng chiến chống Tổng (năm 981)
Cuối năm 979, Đinh Tiên Hoàng và con trai trường là Đinh Liễn bị ám sát. Con thứ là Đình Toàn mới 6 tuổi nối ngôi. Lê Hoàn được cử làm phụ chính. Nhân cơ hội đó, nhà Tống âm mưu xâm lược Đại Cồ Việt Triều thần đồng lòng suy tôn Lê Hoàn lên làm vua đề lãnh đạo kháng chiến.
Đầu năm 981, quân Tống do Hầu Nhân Bảo làm tổng chỉ huy, theo hai đường thuỷ, bộ tiến đánh Đại Cồ Việt
Lê Hoàn trực tiếp tổ chức, lãnh đạo kháng chiến. Nhiều trận chiến ác liệt đã diễn ra ở Đại La, Lục Đầu Giang, Bạch Đằng, Tây Kết,... khiến quân giặc bị tổn thất nặng nề. Tướng Hầu Nhân Bảo tử trận. Quân Tống đại bại, buộc phải rút về nước.
Cuộc kháng chiến chống Tổng thắng lợi vẻ vang đã bảo vệ vững chắc nền độc lập dân tộc, chứng tỏ bước phát triển mới của quốc gia Đại Cồ Việt.
Hãy trình bày những nét chính về cuộc kháng chiến chống Tổng năm 981 trên lược đồ.
Chính quyền thời Tiền Lê
Lê Hoàn lập nên nhà Tiền Lê, đồi niên hiệu là Thiên Phúc, tiếp tục công cuộc xây dựng quốc gia độc lập.
Chính quyền Trung ương do vua đứng đầu, nắm mọi quyền hành. Giúp vua bàn việc nước có thái sư (quan đứng đầu triều) và đại sư (nhà sư có danh tiếng). Dưới vua là các quan văn, quan võ. Các con vua được phong vương và trấn giữ các vùng hiểm yếu.
Ở địa phương, cả nước được chia thành 10 đạo. Đến năm 1002, vua cho đồi đạo thành lộ, phủ, châu rồi đến giáp. Đơn vị cấp cơ sở là xã. Các quan lại địa phương chưa được sắp xếp đầy đủ.
Quân đội được xây dựng gồm hai bộ phận: cầm quân (bảo vệ vua và kinh thành) và quân đóng tại các địa phương.
Công cuộc xây dựng chính quyền và bảo vệ đất nước thời Đinh – Tiến Lê
a) Chính quyền thời Đình
Chinh quyền thời Đình được kiện toàn thêm một bước. Ở Trung ương đừng đầu là hoàng để có quyền lực cao nhất, giúp việc có Ban Văn, Ban Võ và cao tăng. Chính quyền địa phương gồm các cấp: đạo (châu), giáp, xã.
Nhà vua phong vương cho các hoàng tử, cử tưởng lĩnh thân cận nằm giữ chức vụ chủ chốt, cho đúc tiền để lưu hành trong nước. Những người phạm tội nặng bị xử phạt rất nghiêm khắc. Nhà Đình tổ chức quân đội gồm 10 đạo, sai sứ sang giao hảo với nhà Tống.
Lê Hoàn (941-1005) quê ở Ai Châu (Thanh Hoá). Bố mẹ mất sớm, ông được một viên quan họ Lê nhận làm con nuôi. Lớn lên, ông giúp Đinh Bộ Lĩnh đánh dẹp 12 sứ quân. Là người tài giỏi, mưu lược, ông được triều Đình phong làm Thập đạo tướng quân.
b) Cuộc kháng chiến chống Tổng (năm 981)
Đầu năm 981, quân Tống do Hầu Nhân Bào làm tổng chỉ huy, theo hai đường thuỷ, bộ tiến đánh Đại Cồ Việt
c) Chính quyền thời Tiền Lê
Chinh quyền Trung ương do vua đứng đầu, nắm mọi quyền hành. Giúp vua bàn việc nước có thái sư (quan đứng đầu triều) và đại sư (nhà sư có danh tiếng). Dưới vua là các quan văn, quan võ. Các con vua được phong vương và trấn giữ các vùng hiểm yếu.
Ở địa phương, cả nước được chia thành 10 đạo. Đến năm 1002, vua cho đồi đạo thành lộ, phù, châu rồi đến giáp. Đơn vị cấp cơ sở là xã. Các quan lại địa phương chưa được sắp xếp đầy đủ.
Triều đình chú trọng xây dựng pháp luật như định ra luật lệnh (năm 1002) và tăng cường quan hệ ngoại giao với nhà Tổng.
Nêu những nét chính về tổ chức chính quyền thời Tiền Lê.
Đời sống xã hội và văn hoá thời Đinh – Tiến Lê
a) Tình hình xã hội
Xã hội phân chia thành hai bộ phận là thống trị và bị trị. Bộ phận thống trị gồm vua, quan bị trị chủ yếu là người dân lao động (nông dân, thợ thủ công, thương nhân, nô ti). Nông dân có số lượng đông đảo nhất, cày cấy ruộng đất công làng xã. Nô tì có địa vị thấp kém nhất, số lượng không nhiều.
b) Đời sống văn hoá
Thời Đinh – Tiền Lê, giáo dục chưa phát triển. Nho giáo chưa có ảnh hưởng sâu rộng. Phật giáo được truyền bá rộng rãi, chùa được xây dựng ở nhiều nơi, các nhà sư thường là người có học, giỏi chữ Hán, được triều đình đề cao và nhân dân quý trọng.
Xu hướng khôi phục và phát triển văn hoá dân tộc bước đầu đạt được một số thành tựu. Nhiều loại hình văn hoá dân gian tiếp tục được giữ gìn trong đời sống như ca hát, nhảy múa, đua thuyền, đấu võ, đấu vật ...
1.
Trình bày những nét chình về tình hình xã hội thời Đinh – Tiền Lê.
2.
Đời sống văn hoá thời Đinh – Tiền Lê có điểm gì nổi bật?
Luyện tập - Vận dụng
1.
Em hãy so sánh tổ chức chính quyền thời Đinh và Tiền Lê với thời Ngô.
2.
Em có nhận xét gì về vai trò của Lê Hoàn trong cuộc kháng chiến chống Tổng năm 981?
3.
Giả sử em là Đinh Tiên Hoàng, em có chọn đặt kinh đô ở Hoa Lư không? Vi sao?
Từ đầu thế kỉ XI đến đầu thế kỉ XV, trải qua các triều đại Lý – Trần – Hồ, công cuộc xây dựng, phát triển đất nước được nâng lên một tầm cao mới. Các vương triều này cũng đã tiến hành cuộc kháng chiến chống xâm lược từ phương Bắc, bảo vệ nền độc lập dân tộc.
Trong chương này, em sẽ tìm hiểu về:
Xem bản PDF nguyên trang sách: Lịch sử và Địa lí 7 – Kết nối tri thức với cuộc sống (trang 48–51).