Bài 4. Giai điệu quê hương

Yêu cầu cần đạt:

Lí kéo chài là bài dân ca có giai điệu vui tươi, lời ca miêu tả hình ảnh lao động hăng say, lạc quan của những người dân chài vùng quê Nam Bộ.

Tập hát từng câu kết hợp vỗ tay theo phách

• Xướng: Kéo lên thuyền cho nhiều tôm cá ... câu ca.

• Xô: Hò ơ

• Xướng: Biển khơi thân thiết với ta

• Xô: Khoan hỡi khoan hò

• Xướng: Gió to (mà) mưa lớn

• Xướng + Xô: Băng qua sóng trào ... hò là hò ơ.

*Hình thức hát xướng – xô:

• Xướng: dành cho một người có giọng hát vang, khoẻ.
• Xô: dành cho tập thể; vừa làm, vừa hát theo động tác lao động.

Dân ca là di sản quý báu trong kho tàng âm nhạc dân gian Việt Nam biết bao đời nay. Xuất phát từ nhu cầu về đời sống tinh thần của người dân lao động, dân ca là những bài hát do nhân dân sáng tạo, được gọt giũa, lưu truyền bằng phương thức truyền khẩu qua nhiều thế hệ. Cũng do khác nhau về địa lí, khí hậu, ngôn ngữ, phương thức lao động và môi trường sinh hoạt nên các vùng dân ca của Việt Nam có sự phong phú về thể loại, độc đáo về làn điệu và không gian trình diễn.

a. Dân ca các dân tộc miền núi phía Bắc

Miền núi phía Bắc nước ta là nơi tập trung các dân tộc như: Dao, Mông, Tày, Nùng, Thái,... Các làn điệu dân ca của đồng bào nơi đây thường có giai điệu trong sáng, vui tươi, lời ca mộc mạc, giản dị gắn với những hình ảnh gần gũi của núi rừng và đời sống sinh hoạt, lao động trên nương rẫy....

Một số bài dân ca phổ biến có thể kể đến như: Xoè hoa – dân ca Thái, Mưa rơi – dân ca Khơ-mú, Gà Gáy – dân ca Cống Khao,...

b. Dân ca trung du và đồng bằng Bắc Bộ

Các làn điệu dân ca trung du và đồng bằng Bắc Bộ thường có tính chất trữ tình, thiết tha, trong sáng; lời ca mộc mạc, giản dị gắn với sinh hoạt và đời sống của người dân vùng trồng lúa nước. Có thể kể đến một số thể loại phổ biến như: hát trống quân, hát xoan, hát ru, hát dô, hát đúm, hát quan họ, đồng dao,...

c. Dân ca Trung Bộ

Với địa hình đa dạng và trải dài theo chiều dọc của đất nước, dân ca Trung Bộ có sự phong phú về giai điệu, có những nét đẹp rất riêng và gắn với đặc điểm ngôn ngữ của từng địa phương. Có thể kể đến một số vùng miền tiêu biểu như: dân ca Thanh Hoá (VD: bài Đi cấy,...), dân ca Nghệ Tĩnh, dân ca Bình Trị Thiên (VD: bài Lí tiểu khúc,...), dân ca Nam Trung Bộ với các điệu hò, điệu lí, điệu ví, hát dặm, hát giao duyên, hát ru, các bài dân ca lao động gắn với các ngành nghề nông nghiệp, ngư nghiệp, dệt vải, dệt chiếu....

d. Dân ca Tây Nguyên

Nằm bên dãy Trường Sơn đại ngàn đầy nắng gió, vùng đất Tây Nguyên là xứ sở của những bài dân ca khi thì mạnh mẽ hoà nhịp với âm hưởng cồng chiêng cùng các điệu dân vũ; khi thì thủ thỉ, tâm tình những lời hát mộc mạc, giản dị lúc lại tha thiết yêu thương với những khúc hát ru dành cho con trẻ như: bài Ru em (dân ca Xơ-đăng), bài Hát mừng (dân ca Hrê),...

e. Dân ca Nam Bộ

Với khung cảnh của miền quê gắn với đời sống miệt vườn và hệ thống sông ngòi, kênh rạch chằng chịt; những điệu lí, hò (VD: hò Đồng Tháp,...) cùng các làn điệu dân ca của đồng bào Chăm, người Hoa và Khơ-me (VD: bài Chim sáo,...) đã góp phần tạo nên kho tàng dân ca rất độc đáo của vùng quê Nam Bộ.