Bài 14. Thực hành: quan sát một số dạng đột biến nhiễm sắc thể

• Kính hiển vi. - Dầu soi kính, giấy lau kính chuyên dụng. - Ảnh chụp bộ NST bình thường và bộ NST bị đột biến ở một số loài (nếu có). - Kéo cắt giấy, ảnh.

Tiêu bản cố định bộ NST bình thường và bộ NST bị đột biến ở một số loài.

• Các NST trong bộ NST lưỡng bội bình thường ở các loài tồn tại thành từng cặp tương đồng gồm hai chiếc NST có hình dạng, kích thước giống nhau (trừ cặp NST giới tính). - Quan sát dưới kính hiển vi và so sánh hình dạng, kích thước số lượng các NST của bộ NST trong tiêu bản với bộ NST bình thường có thể nhận biết được một số dạng đột biến cấu trúc NST (mất đoạn, lặp đoạn, chuyển đoạn) và đột biến số lượng NST (lệch bội, đa bội) ở một số loài sinh vật.

Đặt tiêu bản lên kính hiển vi, điều chỉnh vùng có mẫu vật trên tiêu bản vào giữa hiển vi trường.

Sử dụng vật kính 10x để tìm kiếm bộ NST phân tán đều, dễ quan sát nhất và đưa vào chính giữa hiển vi trường.

Chuyển sang vật kính 40x để quan sát rõ hơn và di chuyển tiêu bản sao cho hình ảnh bộ NST muốn quan sát nằm chính giữa hiển vi trường. Sau đó, nhỏ một giọt dầu soi kính lên vùng tiêu bản nằm ở giữa hiến vì trường.

Chuyển sang vật kính 100x và điều chỉnh ốc vì cấp trên thân kính hiển vi để quan sát NST rõ nhất có thể.

Quan sát và đếm số lượng cũng như cấu trúc các NST trong tiêu bản, so sánh với số lượng, cấu trúc NST trong bộ NST bình thường cùng loài và ghi kết quả vào vở theo mẫu Bảng 14.1. Những nơi có điều kiện có thể sử dụng thiết bị kết nối kính hiển vi với màn hình máy chiếu để phóng to hình ảnh bộ NST lên màn hình lớn cho cả lớp cùng quan sát.

Kết quả quan sát

Sau khi sử dụng vật kính 100x, cần phải dùng giấy lau chuyên dụng lau dầu dính trên vật kính và trên tiêu bản.

Những trường không có kính hiển vi đủ tốt với vật kính 100x để quan sát NST thì giáo viên có thể sưu tầm các ảnh chụp bộ NST bị đột biến và bộ NST bình thường cùng loài rồi photo thành nhiều bản để học sinh có thể quan sát đột biến NST trên ảnh. Ví dụ: Hình 14.1 cho thấy một bộ NST của người. Các em có thể quan sát và cho biết đây có phải là bộ NST bị đột biến không. Nếu có thì khả năng cao nhất là loại đột biến gì? Giải thích.

Học sinh viết báo cáo thực hành theo cá nhân hoặc nhóm với nội dung như sau: