Để chỉnh các dây đàn, có thể so sánh tần số âm của nhạc cụ với âm phát ra từ âm thoa
có tần số xác định. Làm thế nào kiểm tra tần số âm được ghi trên âm thoa bằng dụng cụ
thí nghiệm?

i. Giới thiệu dao động kí điện tử

Dao động kí là thiết bị dùng để hiển thị trên
màn hình dạng tín hiệu đưa vào cần quan sát.
Khoảng tần số đo được phụ thuộc vào từng
loại dao động kí.

Dao động kí có các tính năng cơ bản sau:
Đo cường độ của tín hiệu dao động điện.
Đo tần số, chu kì, khoảng thời gian của tín
hiệu dao động điện.

Hình 10.1. Máy dao động kí điện tử. Hình ảnh một máy dao động kí điện tử với màn hình hiển thị và các nút điều khiển.

Cách sử dụng dao động kí để đo tín hiệu:
Nối que đo vào chân cắm tín hiệu vào.
Chọn dạng tín hiệu đo AC hoặc DC.
Nối dao động kí với bộ nguồn và bật
công tắc.
Sử dụng dây đo nối với đầu tín hiệu cần đo.
Nhấn nút TRIGGER để chế độ là Auto.
Nhấn nút VOLTS/DIV điều chỉnh biên độ
dao động.
Nhấn nút SEC/DIV điều chỉnh giá trị tương
ứng với một ô hiển thị trên màn hình.
Sử dụng nút điều chỉnh lên xuống đồ thị
tín hiệu.

Mỗi dao động kí chỉ đo được tín hiệu có
hiệu điện thế nhất định, nếu vượt quá có thể
hỏng thiết bị.

Hình 10.2. Màn hình hiển thị tín hiệu dao động điện trên dao động kí. Màn hình dao động kí hiển thị một sóng hình sin. Trục ngang có các vạch chia thời gian, trục dọc có các vạch chia biên độ.

Quan sát màn hình hiển thị tín hiệu dao động điện trên dao động kí (Hình 10.2), hãy xác
định tần số dao động của tín hiệu.

CHƯƠNG II - SÓNG

II. thực hành đo tần số sóng âm

1. Dụng cụ thí nghiệm

Dao động kí điện tử và dây đo (1).
Micro (2).
Bộ khuếch đại tín hiệu (3).
Âm thoa và búa cao su (4).
Giá đỡ và kẹp giữ âm thoa.

Hình 10.3. Bộ thí nghiệm đo tần số sóng âm. Hình ảnh bộ thí nghiệm gồm dao động kí điện tử (1), micro (2), bộ khuếch đại tín hiệu (3), âm thoa và búa cao su (4).

2. Thiết kế phương án thí nghiệm

Quan sát thí nghiệm Hình 10.4. Trả lời các câu hỏi sau:
1. Sóng âm truyền tới dao động kí như thế nào?
2. Tại sao tần số dao động của tín hiệu đưa vào dao động kí lại bằng tần số dao động của
âm thoa?
3. Thiết kế phương án thí nghiệm để đo tần số sóng âm với các dụng cụ thí nghiệm trên.
4. Làm thế nào để giảm ảnh hưởng của tiếng ồn bên ngoài đến phép đo?

Hình 10.4. Bố trí thí nghiệm đo tần số sóng âm. Hình ảnh bố trí thí nghiệm đo tần số sóng âm, gồm âm thoa, micro, bộ khuếch đại và dao động kí.

3. Tiến hành thí nghiệm

Bố trí thí nghiệm như Hình 10.4.
Đặt micro cách âm thoa một khoảng 20 cm.
Nối micro và bộ khuếch đại vào dao động kí,
bật dao động kí.
Dùng búa cao su gõ âm thoa.
Xác định chu kì của sóng trên màn hình. Đọc
giá trị T và ghi vào mẫu Bảng 10.1.
Lặp lại các bước thí nghiệm 4, 5 hai lần.

Để dao động kí hiển thị dòng điện
từ micro đi vào dao động kí thực hiện
như sau:
Nối dây đo với cổng tín hiệu vào.
Nối bộ khuếch đại tín hiệu micro vào
dây đo.
Đặt TRIGGER MODE ở chế độ AUTO.
Điều chỉnh VOLTS/DIV cho tới khi
thấy sóng trên màn hình.

CHƯƠNG II - SÓNG

4. Kết quả thí nghiệm

Bảng 10.1

Đại lượngLần đoGiá trị
Lần 1Lần 2Lần 3trung bình
Chu kì T(s)????
Tần số f(Hz)????

So sánh tần số sóng âm đo
được với tần số ghi trên
âm thoa.

Ghi lại kết quả đo chu kì và xử lí kết quả thí nghiệm:

Tính tần số sóng âm và ghi kết quả vào mẫu Bảng 10.1.

Tính giá trị trung bình, sai số của phép đo chu kì và tần số.

EM ĐÃ HỌC

Đo được tần số của sóng âm bằng cách sử dụng dao
động kí.

EM CÓ THỂ

Sử dụng một số phần
mềm trên điện thoại
thông minh để chỉnh
dây đàn ghita.

EM CÓ BIẾT

Các nhạc cụ có thể phát ra
các nốt nhạc cơ bản có tần
số như Bảng 10.2.
Với các quãng tám khác
nhau thì tần số các nốt
nhạc cũng có sự thay đổi

Bảng 10.2. Bảng tần số các nốt nhạc
cơ bản

Nốt nhạcTần số
(Kí hiệu)(Hz)
Đô (C)262
Rê (D)294
Mi (E)330
Pha (F)349
Son (G)392
La (A)440
Si (B)494

Xem bản PDF nguyên trang sách: Vật lí 11 – Kết nối tri thức với cuộc sống (trang 41–43).