Bài 5. Sử dụng bảng tính giải quyết bài toán thực tế

Sau bài học này em sẽ:

Bố của Khoa là giám đốc một công ti sản xuất phần mềm máy tính. Bố là người truyền cho Khoa niềm đam mê tín học. Trong kì nghỉ hè vừa qua, để ôn lại kiến thức và tìm hiểu thêm về phần mềm bảng tính, bố giao cho Khoa tính toán doanh thu một số phần mềm mà công ti của bố sản xuất. Những phần mềm này được đưa lên các chợ ứng dụng trên mạng. Người sử dụng truy cập vào các chợ ứng dụng tìm kiếm phần mềm mà mình cần để mua và cài đặt. Tuỳ theo từng phần mềm, người sử dụng có thể phải trả phí hoặc được miễn phí. Để hoàn thành việc bố giao, Khoa đã tạo bảng tính để lưu thông tin về các phần mềm như minh hoạ trong Hình 5.1.

Một trong những ưu điểm nổi bật của chương trình bảng tính là tính toán tự động. Có ưu điểm này là vì chương trình bảng tính cho phép tính toán theo địa chỉ ô. Chương trình bảng tính sử dụng ba loại địa chỉ ô là địa chỉ tương đối, địa chỉ tuyệt đối và địa chỉ hỗn hợp. Trong bài học này, chúng ta sẽ tìm hiểu về địa chỉ tương đối và địa chỉ tuyệt đối.

Ví dụ, chúng ta tính Doanh thu của mỗi phần mềm ở Hình 5.1 theo công thức: Doanh thu = Đơn giá * Số lượt mua

Vì đơn giá và Số lượt mua thay đổi theo từng phần mềm khác nhau nên cần tạo ra công thức tính toán (tại cột E) sao cho địa chỉ ô thay đổi theo từng dòng tương ứng với mỗi phần mềm khác nhau. Trong Hình 5.2, công thức tại ô E4 là =C4*D4. Khi sao chép công thức này đến ô E5 thì các địa chỉ ô trong công thức sẽ tự động thay đổi, do đó công thức tại ô E5 là =C5*D5. Các địa chỉ C4, D4, C5, D5 trong các công thức trên đều là địa chỉ tương đối. Khi nhập địa chỉ ô cho một công thức bằng thao tác nháy chuột vào ô thì chương trình bảng tính mặc định lấy địa chỉ ô đó là địa chỉ tương đối.

Trong chương trình bảng tính, một địa chỉ ô trong công thức không thay đổi khi sao chép công thức thì địa chỉ đó là địa chỉ tuyệt đối. Phần mềm bảng tính quy định địa chỉ tuyệt đối có dấu $tr\text{ướ}ct\widehat{e}nc\text{ộ}tv\grave{a}t\widehat{e}nh\grave{a}ng\mathrm{.}V\acute{\mathrm{ı}}d\text{ụ},$F$2 là địa chỉ tuyệt đối. Sau khi nhập địa chỉ tương đối, em nhấn phím F4 để chuyển địa chỉ tương đối thành địa chỉ tuyệt đối.

Với yêu cầu tính Doanh thu của công ti, ta có công thức tính Doanh thu của công ti = Doanh thu * Tỉ lệ. Trong công thức này, giá trị Doanh thu thay đổi theo từng phần mềm, còn giá trị của Tỉ lệ luôn cố định là 70% (như minh hoạ trong Hình 5.3).

Như vậy, để công thức thực hiện chính xác yêu cầu của bài toán thì địa chỉ ô chứa giá trị Doanh thu là địa chỉ tương đối, địa chỉ ô F2 chứa Tỉ lệ là địa chỉ tuyệt đối. Vì vậy, công thức dùng tại ô F4 để tính doanh thu của công ti cho phần mềm Quản lí thời gian là =E4*$F$2. Khi đó, việc sao chép công thức từ ô F4 đến các ô còn lại để tính Doanh thu của công ti cho các phần mềm trong danh sách sẽ trả lại kết quả chính xác.

Xem xét công thức tính Doanh thu của công ti cho hai phần mềm Quản lí thời gian và Trò chơi sáng tạo, tại ô F4 và F5, ta có công thức như Hình 5.4.

Nhiệm vụ

Tạo bảng tính theo mẫu như Hình 5.1. Lập công thức sử dụng địa chỉ tương đối và địa chỉ tuyệt đối để tính Doanh thu mỗi phần mềm và Doanh thu của công ti.

Hướng dẫn

(Hướng dẫn sau đây sử dụng phần mềm bảng tính Microsoft Excel phiên bản 2016 để minh hoạ.)

a) Tạo bảng dữ liệu trong chương trình bảng tính

Khởi động phần mềm bảng tính.

Nhập dữ liệu và định dạng để được bảng tính chứa đầy đủ thông tin như Hình 5.1.

Lưu tệp.

b) Tính Doanh thu của mỗi phần mềm

Tại ô E4, nhập công thức =C4*D4.

Sao chép công thức tại ô E4 cho các ô từ E5 đến E9.

c) Tính Doanh thu của công ti

Tại ô D2, gõ nội dung “Tỉ lệ doanh thu của công tỉ”. Tại ô F2, gõ tỉ lệ là 70% như minh hoạ trong Hình 5.3.

Tại ô F3, gõ tiêu đề “Doanh thu của công tỉ” và định dạng để được bảng dữ liệu như minh hoạ trong Hình 5.3.

Tại ô F4, nhập công thức =E4*$F$2 bằng cách gõ dấu $ từ bàn phím hoặc sau khi nhập F2 thì nhấn phím F4 trên bàn phím.

Sao chép công thức tại ô F4 đến các ô từ F5 đến F9.

Lưu tệp.

Trong thực tế, có nhiều tình huống bảng dữ liệu được tạo ra trong phần mềm soạn thảo văn bản hoặc phần mềm trình chiếu. Khi cần tính toán trên các bảng dữ liệu này, em có thể sao chép bảng dữ liệu sang phần mềm bảng tính để giúp công việc được giải quyết nhanh chóng và hiệu quả.

Nhiệm vụ

Giả sử kết quả số học sinh chọn mỗi nhóm nghề của lĩnh vực Công nghệ thông tin được lưu trữ trong phần mềm soạn thảo văn bản hoặc phần mềm trình chiếu như Bảng 5.1.

Em hãy sao chép bảng số liệu này sang phần mềm bằng tính.

Hướng dẫn

Trong phần mềm soạn thảo văn bản hoặc phần mềm trình chiếu, chọn các hàng, cột của bảng.

Chọn Home, chọn lệnh Copy hoặc nhấn tổ hợp phím Ctrl + C.

Trong phần mềm bảng tính, mở bằng tính mới, chọn ô ở góc trên cùng bên trái của vùng muốn dán dữ liệu và chọn lệnh Paste.

Đóng tệp văn bản hoặc tệp trình chiếu.

Lưu tập bảng tính với tên Khaosat.xlsx.