Bài 3. Cách mạng công nghiệp (nửa sau thế kỉ xviii – giữa thế kỉ xix)

• Trình bày được những thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp.
• Nêu được những tác động quan trọng của cách mạng công nghiệp đối với sản xuất

và đời sống xã hội.

C. Mác đã từng khẳng định: Năng suất lao động là cái đảm bảo cho sự thắng lợi
của trật tự xã hội này đối với một trật tự xã hội khác. Cách mạng công nghiệp diễn
ra vào nửa sau thế kỉ XVIII – giữa thế kỉ XIX có ý nghĩa quyết định đến thắng lợi
của chủ nghĩa tư bản đối với chế độ phong kiến. Vậy cuộc cách mạng công nghiệp
đạt được những thành tựu nổi bật nào và tác động ra sao đến quá trình sản xuất
và đời sống xã hội?

Vào giữa thế kỉ XVIII, nước Anh hội tụ đủ những tiền để để tiến hành cách mạng
công nghiệp: vốn (tư bản), nhân công và sự phát triển kĩ thuật. Vì vậy, cách mạng
công nghiệp diễn ra đầu tiên ở Anh, trước hết là trong ngành dệt với sự ra đời của máy
kéo sợi Gien-ni (năm 1764), sau đó lan ra các ngành khác như giao thông vận tải,
luyện kim,...
Năm 1769, R. Ác-rai phát minh
ra máy kéo sợi chạy bằng sức
nước. Đến năm 1771, ông đã xây
dựng xưởng dệt đầu tiên ở nước
Anh bên bờ sông chảy xiết ở
thành phố Man-che-xtơ.
Năm 1784, Giêm Oát đã phát
minh ra máy hơi nước. Từ đó, các
nhà máy có thể xây dựng ở bất
cứ nơi nào thuận lợi.

Năm 1785, E. Các-rai phát minh ra máy dệt, đưa tốc độ sản xuất tăng lên 39 lần.
Năm 1814, Xti-phen-xơn chế tạo thành công đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước.
Năm 1825, nước Anh khánh thành đoạn đường sắt đầu tiên nối liền Man-che-xtơ với
Li-vơ-pun. Đến năm 1850, ở Anh đã có khoảng 10 000 km đường sắt.

Cách mạng công nghiệp ở Anh đã biến nước này từ một nước nông nghiệp thành
nước công nghiệp phát triển nhất thế giới lúc bấy giờ. Nước Anh được mệnh danh là
"công xưởng của thế giới".

Ảnh hưởng của cách mạng công nghiệp Anh nhanh chóng lan đến nhiều nước
khác ở châu Âu và Mỹ.
Ở Pháp, cách mạng công nghiệp bắt đầu từ năm 1830, trước tiên trong công nghiệp
nhẹ, rồi lan sang công nghiệp nặng vào những năm 1850 1870. Kinh tế Pháp nhanh
chóng phát triển, đứng thứ hai thế giới (sau Anh).

Ở Đức, cách mạng công nghiệp bắt đầu từ những năm 40 của thế kỉ XIX, phát triển
dựa trên một nền công nghiệp nặng, hiện đại và tập trung, trong đó công nghiệp
luyện kim, hoá chất đóng vai trò chủ đạo. Giữa thế kỉ XIX, kinh tế Đức phát triển với tốc
độ rất cao. Đến khi thống nhất đất nước (1871), Đức đã trở thành một nước công nghiệp.
Ở Mỹ, do có sự liên hệ mật
thiết với nước Anh, quá trình công
nghiệp hoá diễn ra khá sớm, bắt
đầu từ công nghiệp nhẹ.
Hai phát minh lớn của Mỹ là máy
tách hạt bông (1793) và máy thu
hoạch bông (1831) đã góp phần
tạo ra năng suất lao động cao hơn
nhiều lần so với cách làm thủ công.
Công nghiệp đường sắt, khai
mỏ, luyện kim, đóng tàu,... rất phát
triển. Đến giữa thế kỉ XIX, nước Mỹ
đã đứng hàng thứ tư trên thế giới
về giá trị sản xuất công nghiệp (sau
Anh, Pháp, Đức).

Cách mạng công nghiệp đã làm thay đổi căn bản quá trình sản xuất, nâng cao
năng suất lao động, thúc đẩy nhiều ngành kinh tế khác phát triển, tạo ra nguồn
của cải dồi dào cho xã hội. Bộ mặt của các nước tư bản thay đổi với nhiều khu công
nghiệp lớn và thành phố đông dân mọc lên,...
Cuộc cách mạng này đã chuyển xã hội loài người từ văn minh nông nghiệp sang
văn minh công nghiệp.
Về mặt xã hội, tác động quan trọng nhất của cách mạng công nghiệp là hình thành
hai giai cấp cơ bản của xã hội tư bản, đó là tư sản và vô sản.
Giai cấp tư sản nhờ công nghiệp hoá đã giàu lên nhanh chóng, trở thành giai cấp thống trị
trong xã hội. Giai cấp vô sản ngày càng đông đảo và tập trung. Với thân phận là người lao
động làm thuê, chịu áp bức, bóc lột, giai cấp vô sản mâu thuẫn về quyền lợi với giai cấp tư
sản. Họ đã đứng lên đấu tranh chống lại sự áp bức, bóc lột đó.
Cách mạng công nghiệp cũng tạo ra một số tác động tiêu cực như: tình trạng ô
nhiễm môi trường, sự bóc lột sức lao động của phụ nữ và trẻ em, sự xâm chiếm và
tranh giành thuộc địa,...

Năm 1785, E. Các-rai phát minh ra máy dệt, đưa tốc độ sản xuất tăng lên 39 lần.

Năm 1814, Xti-phen-xơn chế tạo thành công đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước. Năm 1825, nước Anh khánh thành đoạn đường sắt đầu tiên nối liền Man-che-xtơ với Li-vơ-pun. Đến năm 1850, ở Anh đã có khoảng 10 000 km đường sắt.

Ảnh hưởng của cách mạng công nghiệp Anh nhanh chóng lan đến nhiều nước khác ở châu Âu và Mỹ.

Ở Pháp, cách mạng công nghiệp bắt đầu từ năm 1830, trước tiên trong công nghiệp nhẹ, rồi lan sang công nghiệp nặng vào những năm 1850 – 1870. Kinh tế Pháp nhanh chóng phát triển, đứng thứ hai thế giới (sau Anh).

Ở Mỹ, do có sự liên hệ mật thiết với nước Anh, quá trình công nghiệp hoá diễn ra khá sớm, bắt đầu từ công nghiệp nhẹ.

Hai phát minh lớn của Mỹ là máy tách hạt bông (1793) và máy thu hoạch bông (1831) đã góp phần tạo ra năng suất lao động cao hơn nhiều lần so với cách làm thủ công.

Công nghiệp đường sắt, khai mỏ, luyện kim, đóng tàu,... rất phát triển. Đến giữa thế kỉ XIX, nước Mỹ đã đứng hàng thứ tư trên thế giới về giá trị sản xuất công nghiệp (sau Anh, Pháp, Đức).

Cuộc cách mạng này đã chuyển xã hội loài người từ văn minh nông nghiệp sang văn minh công nghiệp.

Về mặt xã hội, tác động quan trọng nhất của cách mạng công nghiệp là hình thành hai giai cấp cơ bản của xã hội tư bản, đó là tư sản và vô sản.

Giai cấp tư sản nhờ công nghiệp hoá đã giàu lên nhanh chóng, trở thành giai cấp thống trị trong xã hội. Giai cấp vô sản ngày càng đông đảo và tập trung. Với thân phận là người lao động làm thuê, chịu áp bức, bóc lột, giai cấp vô sản mâu thuẫn về quyền lợi với giai cấp tư sản. Họ đã đứng lên đấu tranh chống lại sự áp bức, bóc lột đó.

Cách mạng công nghiệp cũng tạo ra một số tác động tiêu cực như: tình trạng ô nhiễm môi trường, sự bóc lột sức lao động của phụ nữ và trẻ em, sự xâm chiếm và tranh giành thuộc địa,...

• Không khí trong xưởng đặc quánh những bụi là bụi, một lớp bụi dày màu trắng phủ kín máy móc, đường đi lối lại được phủ một lớp dầu, bụi bông vụn. Trong các xưởng dệt, cả đàn ông, đàn bà, trẻ em đều là công nhân. Trẻ em được sử dụng vào việc nối sợi bị đứt vì các em dễ chui dưới máy móc. Nhờ nối kịp thời, máy dệt không phải dừng lại,....

(Theo Phlo-ri-an Ox-bớt, Khám phá Lịch sử 8, NXB D. Phrank-phớt, Đức, 1998 (bản dịch))