Thuật ngữ: Tuệ Tĩnh · Núi Nam Tào, Bắc Đẩu
Đọc
Kể tên một số loại cây được dùng làm thuốc chữa bệnh mà em biết.
Hình/bảng: Hình ảnh hai học sinh đang trò chuyện
Hẳn là điều cao siêu lắm, thầy mới ấp ủ lâu như thế.
Điều ta sắp nói không cao như núi Thái Sơn, chẳng xa như biển Bắc Hải...
Tuệ Tĩnh (1330 – 1400) là một danh y đời Trần. Một lần, ông dẫn các học trò lên núi Nam Tào, Bắc Đẩu để nói về điều mình ấp ủ từ lâu.
Ông kể: Khi giặc ngoại xâm nhòm ngó nước ta, vua quan nhà Trần chỉ huy quân sĩ luyện tập võ nghệ, rèn vũ khí, chuẩn bị lương thực, thuốc men, phòng giữ bờ cõi rất cẩn trọng.
Từ lâu, việc vận chuyển thuốc men, vật dụng từ Trung Quốc sang nước ta đã bị ngăn cấm. Vua quan nhà Trần lo khi giáp trận, tất có người bị thương hoặc đau ốm, lấy gì chạy chữa?
Các thái y bèn toả đi khắp mọi miền quê học cách chữa bệnh bằng cây cỏ trong dân gian. Vườn thuốc mọc lên khắp nơi. Núi Nam Tào, Bắc Đẩu là hai ngọn dược sơn thời bấy giờ.
Ta muốn từ nay về sau, dân ta có thể dùng thuốc nam để chữa bệnh cho người Nam.
Cây cỏ nước Nam đã góp phần làm cho quân ta thêm hùng mạnh, can trường, chiến đấu và chiến thắng kẻ thù đông hơn ta gấp nhiều lần.
Kể xong, Tuệ Tĩnh trầm ngâm nói về sự quý giá của ngọn cây, sợi cỏ trên non sông gấm vóc mà tổ tiên để lại. Rồi ông nói với học trò ý nguyện nối gót người đi trước...
Thế là, theo con đường của danh y Tuệ Tĩnh, cho đến nay, hàng trăm vị thuốc từ cây cỏ nước Nam, hàng nghìn phương thuốc được tổng hợp từ dân gian để trị bệnh cứu người.
(Theo Tạ Phong Châu - Nguyễn Quang Vinh - Nghiêm Đa Văn)
Từ ngữ
Tuệ Tĩnh (Nguyễn Bá Tình): một danh y sống ở giai đoạn cuối thời Trần, được hậu thế suy tôn là tiên thánh của ngành thuốc nam.
Núi Nam Tào, Bắc Đẩu: hai ngọn núi ở tỉnh Hải Dương.
1
Danh y Tuệ Tĩnh dẫn các học trò lên núi Nam Tào, Bắc Đẩu để nói với các trò điều gì?
2
Câu chuyện mà Tuệ Tĩnh kể cho học trò nghe xảy ra vào thời gian nào? Tình hình đất nước lúc bấy giờ ra sao?
3
Tóm tắt nội dung câu chuyện mà Tuệ Tĩnh đã kể.
4
Theo em, vì sao ý nguyện của Tuệ Tĩnh trở thành hiện thực và tiếp tục được kế thừa, phát huy cho đến ngày hôm nay?
5
Nêu cảm nghĩ của em về danh y Tuệ Tĩnh.
Luyện từ và câu
Luyện tập về từ đồng nghĩa và từ đa nghĩa
1
Chọn từ thích hợp nhất trong các từ đồng nghĩa (in nghiêng) thay cho mỗi bông hoa.
Từ nhỏ, Lương Thế Vinh đã (lừng danh/ nổi tiếng/ nức tiếng) về óc (xem xét/ nhìn/ quan sát) và tính toán. Một hôm, cậu đem một quả bưởi ra bãi cỏ làm bóng chơi với các bạn. Đang chơi, bỗng quả bưởi (lăn/bay) xuống một cái hố gần đó. Bọn trẻ nhìn xuống cái hố đầy nuối tiếc. Vinh bảo bọn trẻ lấy nước đổ vào cái hố ấy. Nước (dâng/ tăng) đến đâu, bưởi nổi lên đến đó.
(Theo Vũ Ngọc Khánh)
2
Tìm từ không đồng nghĩa với những từ còn lại trong mỗi dây từ sau:
a. nhân dân, đồng bào, bạn bè, quốc dân
b. dũng cảm, liều lĩnh, gan dạ, can đảm
c. tổ quốc, non sông, nhà nước, đất nước
3
Đọc đoạn thơ dưới đây và thực hiện yêu cầu.
Không có chân có cánh
Mà lại gọi: con sông?
Không có lá có cành
Lại gọi là: ngọn gió?
(Xuân Quỳnh)
a
Mỗi từ in đậm trong đoạn thơ trên được dùng với nghĩa gốc hay nghĩa chuyển?
b
Đặt một câu có từ in đậm được sử dụng với nghĩa chuyển.
M: Rừng là lá phổi xanh của trái đất.
4
Từ ăn trong mỗi nhóm từ dưới đây mang nghĩa nào?
ăn xăng, ăn dầu
Tự cho thức ăn vào cơ thể
ăn cơm, ăn cỏ
Ăn uống nhân dịp gì đó
ăn cưới, ăn giỗ
(Máy móc, xe cộ) tốn nhiều nhiên liệu khi hoạt động
5
Viết đoạn văn (3 – 4 câu) nêu cảm nghĩ của em về danh y Tuệ Tĩnh, trong đó có sử dụng một cặp từ đồng nghĩa.
Viết
Viết đoạn văn nêu ý kiến tán thành một sự việc, hiện tượng (bài viết số 1)
Chọn 1 trong 2 để dưới đây:
Đề 1: Viết đoạn văn nêu ý kiến tán thành việc lập Câu lạc bộ Đọc sách.
Đề 2: Viết đoạn văn nêu ý kiến tán thành việc phát triển hoạt động thể dục, thể thao trong nhà trường.
Dựa vào các ý tìm được trong hoạt động Viết ở Bài 18, viết đoạn văn theo yêu cầu của đề bài đã chọn.
Lưu ý:
Ý kiến tán thành cần được trình bày rõ ràng.
Để thuyết phục người đọc, cần lựa chọn những lí do và dẫn chứng tiêu biểu.
Đọc soát và chỉnh sửa lỗi (nếu có).
Tìm đọc sách báo viết về những thầy thuốc nổi tiếng của Việt Nam.
Xem bản PDF nguyên trang sách: Tiếng Việt 5 tập 2 – Kết nối tri thức với cuộc sống (trang 97–100).