Yêu cầu cần đạt
- Nêu được vài nét về các giai đoạn lịch sử âm nhạc Việt Nam.
- Kể tên được một số nhạc sĩ và tác phẩm tiêu biểu.
- Cảm nhận được giá trị nghệ thuật của trích đoạn Aria Cô Sao.
Thuật ngữ: luyến âm
Xem/nghe trích đoạn một tác phẩm hoà tấu nhạc thính phòng và kể tên các nhạc cụ được sử dụng trong trích đoạn đó.
1. Âm nhạc thính phòng là gì?
Âm nhạc thính phòng là một thể loại được trình diễn ở những phòng hoà nhạc nhỏ, khác biệt với các thể loại giao hưởng, concerto,... được trình diễn ở phòng hoà nhạc lớn.
2. Một số đặc điểm của âm nhạc thính phòng
Tác phẩm âm nhạc thính phòng thường viết cho một số nhạc cụ hoà tấu như violon, piano, viola, cello, flute, oboa, clarinet, trumpet, trombone,... đôi khi có cả giọng hát.
Âm nhạc thính phòng thường đề cao sự hoà hợp về kĩ thuật, âm sắc và cảm xúc của người tham gia hoà tấu.
Tác phẩm âm nhạc thính phòng thường viết cho các thể loại như serenade, sonate, tổ khúc, biến tấu, rondo.
3. Nghe bản sonate số 5 cho violon và piano của nhạc sĩ Ludwig van Beethoven
Một trong những tác phẩm âm nhạc thính phòng tiêu biểu là bản sonate số 5 viết cho violon và piano của nhạc sĩ thiên tài người Đức L. V. Beethoven.
L. V. Beethoven viết bản sonate cho violon và piano vào năm 1801 tặng người bảo trợ của mình là bá tước Moritz von Fries. Tác phẩm bao gồm bốn chương với những tính chất âm nhạc khác nhau. Chủ đề mở đầu là một nét giai điệu ngọt ngào gợi lên khung cảnh buổi sáng mùa xuân trong lành do violon diễn tấu trên nền hợp âm đệm rải của piano.
Sonate số 5
(Cho violon và piano)
(Trích)
L. V. Beethoven
Hơi nhanh
Hướng dẫn thực hiện:
Lắng nghe và cảm nhận âm sắc nhạc cụ, các kĩ thuật diễn tấu, sự thay đổi về sắc thái, sự hoà quyện âm thanh giữa hai nhạc cụ,... để hiểu thêm về nội dung và giá trị nghệ thuật của bản nhạc.
1. Nêu một vài đặc điểm nổi bật của âm nhạc thính phòng.
2. Nêu cảm nhận về tính chất âm nhạc bản sonate số 5 cho violon và piano của nhạc sĩ L. V. Beethoven.
Tìm, nghe một số bản nhạc thính phòng và trình bày cảm nhận của em về một tác phẩm mà em yêu thích nhất.
Nhạc cụ: bài nhạc cụ số 2 giọng pha trưởng nghe nhạc: chương I tứ tấu đàn dây của w. a. mozart
Nhạc cụ Thể hiện đúng cao độ, trường độ, nhịp độ, sắc thái và kĩ thuật liền tiếng Bài nhạc cụ số 2 giọng Pha trưởng. Biết kết hợp các loại nhạc cụ để hoà tấu. Nghe nhạc Biết biểu lộ thái độ và cảm xúc âm nhạc thông qua vận động hoặc ngôn ngữ cơ thể. Biết cảm nhận, đánh giá được vẻ đẹp, giá trị nghệ thuật của tác phẩm âm nhạc và tưởng tượng khi nghe nhạc. Nhận biết được chủ đề âm nhạc khi nghe chương I bản Divertimento số 3 giọng Pha trưởng cho tứ tấu đàn dây của nhạc sĩ W. A. Mozart. Nêu được tên của các nhạc cụ tham gia hoà tấu chương I bản Divertimento số 3 giọng Pha trưởng cho tứ tấu đàn dây của nhạc sĩ W. A. Mozart.
I. Nhạc cụ: Bài nhạc cụ số 2 giọng Pha trưởng
Thể hiện mẫu giai điệu dưới đây bằng các nhạc cụ đã học:
Sử dụng những nhạc cụ mà em biết để thực hiện các mẫu luyện tập dưới đây:
1. Luyện mẫu âm
2. Bài nhạc cụ số 2 giọng Pha trường
Biên soạn: Xuân Cung
Tìm hiểu các kí hiệu có trong bài. Tập kĩ từng tiết nhạc theo đúng kĩ thuật của từng bè. Ghép nối các tiết nhạc với nhau của từng bè. Kết hợp hoà tấu 2 bè. Diễn tấu cả bài đúng cao độ, trường độ, nhịp độ, sắc thái.
1. Các nhóm đổi bè cho nhau để luyện tập. 2. Nhận xét về sự hoà quyện âm thanh giữa hai bè nhạc cụ giai điệu. So sánh giữa hai bè nhạc cụ giai điệu về sắc thái.
Chọn một câu hát trong bài Mùa xuân (trang 21) và thể hiện lại giai điệu câu nhạc đó trên nhạc cụ mà em biết.
II. Nghe nhạc: Chương I tứ tấu đàn dây của Mozart
Xem video giới thiệu sơ lược về tiểu sử và một số tác phẩm nổi tiếng của nhạc sĩ W. A. Mozart.
Divertimento là một thể loại âm nhạc giải trí có tính chất nhẹ nhàng, vui tươi, thường dành cho nhạc cụ độc tấu hoặc dàn nhạc nhỏ hoà tấu. W. A. Mozart viết rất nhiều tác phẩm cho thể loại này nhưng bản Divertimento số 3 giọng Pha trưởng cho tứ tấu đàn dây là một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của ông.
Tác phẩm gồm 3 chương với những tính chất âm nhạc khác nhau. Chương I có tốc độ nhanh (Allegro), giai điệu linh hoạt, trong sáng, khoẻ khoắn nhưng vẫn mang nét duyên dáng và tinh tế. Kĩ thuật và âm sắc của các nhạc cụ dây như violon 1, violon 2, viola và cello kết hợp với nhau một cách nhuần nhuyễn, hoà quyện, tạo sức lôi cuốn đối với người nghe.
Nhạc: W. A. Mozart
Nhanh - Linh hoạt
Violin I
P
Violin II
f
P
Viola
f
P
Violoncello
f
1. Nêu cảm nhận về tính chất âm nhạc chương I bản Divertimento số 3 giọng Pha trưởng cho tử tấu đàn dây của W. A. Mozart. 2. Nêu tên các nhạc cụ đàn dây tham gia hoà tấu bản Divertimento giọng Pha trưởng của W. A. Mozart.
Hãy tìm, nghe một bản Divertimento mà em yêu thích và nêu cảm nhận về tính chất âm nhạc của tác phẩm.
Nghe/xem ca khúc Đóng nhanh lúa tốt của nhạc sĩ Lê Lôi – thơ Huyền Tâm và nêu tính chất âm nhạc của ca khúc.
Lịch sử âm nhạc Việt Nam trải qua ba thời kì lớn, đó là: Thời kì dựng nước và giữ nước, thời kì xây dựng quốc gia phong kiến độc lập tự chủ, thời kì Pháp thuộc và đấu tranh giành độc lập, thống nhất xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Âm nhạc thời kì dựng nước và giữ nước (khoảng từ thiên niên kỉ thứ II TCN đến đầu thế kỉ X)
Âm nhạc thời Hùng Vương – An Dương Vương (từ thiên niên kỉ thứ II TCN đến thế kỉ II TCN)
Đây là thời kì đặt nền móng cho những truyền thống văn hoá và âm nhạc dân tộc. Âm nhạc của cư dân Văn Lang – Âu Lạc gắn bó chặt chẽ với cuộc sống lao động. Đã hình thành nhiều hình thức âm nhạc khác nhau và có đủ các loại nhạc khí thuộc các họ: Họ tự thân vang (trống đồng, đàn đá, cồng chiêng), họ màng rung (các loại trống da), họ hơi (khèn bàu, tù và bằng sừng).
Trống đồng Đông Sơn
Âm nhạc thời Bắc thuộc và chống Bắc thuộc (từ thế kỉ II TCN đến đầu thế kỉ X)
Dưới thời Bắc thuộc, ở khu vực phía Bắc, xuất hiện yếu tố giao lưu văn hoá nghệ thuật Việt – Hán. Âm nhạc và nhạc cụ của người Hán được du nhập vào Việt Nam như: cặp chũm choẹ, kèn dăm kép,...
Ở khu vực phía Nam, âm nhạc có sự ảnh hưởng từ văn hoá Ấn Độ, xuất hiện các nhạc khí du nhập như sáo ngang, trống Ghi năng. Giai đoạn này, nền âm nhạc chuyên nghiệp bắt đầu hình thành và phát triển.
Âm nhạc thời kì xây dựng quốc gia phong kiến độc lập tự chủ (thế kỉ thứ X đến giữa thế kỉ XIX)
Giai đoạn từ thế kỉ thứ X đến thế kỉ XV
Dưới các triều đại nhà Ngô, Đinh, Tiền Lê, Lý, Trần, Hồ, âm nhạc phát triển rực rỡ và có sự giao thoa, tiếp thu từ âm nhạc Trung Hoa và Ấn Độ.
Trong giai đoạn này, đã hình thành hai dòng nhạc là âm nhạc dân gian và âm nhạc cung đình.
Âm nhạc cung đình và sân khấu chèo ra đời dưới thời nhà Lý.
Giai đoạn từ thế kỉ XV đến giữa thế kỉ XIX
Dưới các triều Hậu Lê và triều Nguyễn, nền âm nhạc dân tộc đã có những bước phát triển mới: Âm nhạc cung đình đã hình thành các tổ chức dàn nhạc như Nhã nhạc, Đại nhạc, Tiểu nhạc, ...; âm nhạc dân gian ở miền Bắc có dàn Bát âm, ở miền Nam có dàn Ngũ âm của người Khơ-me dùng trong các lễ hội và tang lễ; xuất hiện một số nhạc khí du nhập từ nước ngoài như đàn tranh, đàn tỳ bà, đàn nhị, hồ,...; nhiều thể loại ca nhạc cổ truyền phát triển như hát Cửa đình, Chèo, Tuồng, Ca Huế, Nhã nhạc cung đình Huế,...
Nhã nhạc cung đình Huế
Âm nhạc thời kì Pháp thuộc và đấu tranh giành độc lập, thống nhất xây dựng chủ nghĩa xã hội (từ giữa thế kỉ XIX đến nay)
Giai đoạn Pháp thuộc (từ giữa thế kỉ XIX đến trước năm 1945)
Đây là giai đoạn phát triển tự phát của âm nhạc Việt Nam trước sự ảnh hưởng mạnh mẽ của văn hoá nghệ thuật phương Tây, đặc biệt là âm nhạc Pháp. Nổi bật là sự ra đời của bộ phận nhạc mới, làm thay đổi diện mạo cơ bản của âm nhạc nước ta.
Xuất hiện phong trào sáng tác theo phương pháp Tây Âu và sự ra đời âm nhạc Cải cách. Âm nhạc Việt Nam đã tiếp thu những yếu tố từ phương Tây và hình thành một nền âm nhạc mới mang phong cách và tâm hồn dân tộc. Nhiều ca khúc mới được sáng tác dựa trên thang âm, điệu thức trưởng, thứ phương Tây và hệ thống thang năm âm dân tộc. Xuất hiện các khuynh hướng sáng tác như khuynh hướng lãng mạn, khuynh hướng hùng ca yêu nước và khuynh hướng cách mạng với những ca khúc nổi tiếng như Bình minh của nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát – thơ Thế Lữ, Tiếng gọi thanh niên của nhạc sĩ Lưu Hữu Phước, Cùng nhau đi hồng binh của nhạc sĩ Đinh Nhu, Du kích ca của nhạc sĩ Đỗ Nhuận,...
Giai đoạn đấu tranh giành độc lập, thống nhất và xây dựng chủ nghĩa xã hội (từ năm 1945 đến nay)
Năm 1945, Cách mạng tháng Tám thành công, âm nhạc cách mạng chính thức ra đời, nền âm nhạc chuyên nghiệp ở miền Bắc cũng được hình thành và phát triển, tiêu biểu như ca khúc Bộ đội về làng của nhạc sĩ Lê Yên, Trường ca Sông Lô của nhạc sĩ Văn Cao, Cấy chiêm của nhạc sĩ Tô Vũ – thơ Quách Vinh, Đóng nhanh lúa tốt của nhạc sĩ Lê Lôi – thơ Huyền Tâm, thanh xướng kịch Nguyễn Văn Trỗi của Đàm Linh, nhạc kịch Cô Sao, Người tạc tượng của nhạc sĩ Đỗ Nhuận, Bên bờ Krông Pa của nhạc sĩ Nhật Lai,...; các thể loại khí nhạc phát triển như giao hưởng, concerto, sonate.
Từ sau giải phóng miền Nam năm 1975 đến nay, âm nhạc có bước phát triển mới và đạt được nhiều thành tựu trong đào tạo, sáng tác và biểu diễn. Một trong những thành tựu rực rỡ nhất, đó là Nghệ sĩ Nhân dân Đặng Thái Sơn đã đoạt giải nhất cuộc thi piano quốc tế mang tên Chopin tại Ba Lan năm 1980. Sự kiện này được bạn bè năm châu khâm phục và ngưỡng mộ.
Nghe Aria Cô Sao của nhạc sĩ Đỗ Nhuận
Aria Cô Sao là một khúc hát trong vở nhạc kịch Cô Sao của nhạc sĩ Đỗ Nhuận. Vở nhạc kịch gồm 3 màn, nội dung kể về cuộc đấu tranh của đồng bào, chiến sĩ vùng Tây Bắc chống Pháp, Nhật cùng bọn tay sai và ca ngợi mối tình đẹp đẽ của cô gái người dân tộc Thái mang tên A Sao với Hà (một tù nhân chính trị Việt Minh).
Năm 1965, vở nhạc kịch được công diễn lần đầu tại Nhà hát Lớn Hà Nội. Sau này, Aria Cô Sao đã được tách ra thành một tác phẩm độc lập và trình diễn trên nhiều sân khấu âm nhạc chuyên nghiệp trong và ngoài nước. Giai điệu của tác phẩm mang tính trữ tình, tự sự kết hợp với lời ca thể hiện tâm trạng day dứt, khắc khoải. Tiết tấu và nhịp độ được thay đổi liên tục phản ánh sự xáo động nội tâm.
1.
Hãy chọn những giai đoạn tiêu biểu trong ba thời kì lịch sử âm nhạc Việt Nam và giới thiệu với bạn của mình.
2.
Hãy nêu tên một số tác phẩm và tác giả tiêu biểu trong giai đoạn từ năm 1945 đến nay.
3.
Đặc điểm nổi bật trong âm nhạc và nội dung Aria Cô Sao là gì?
Hãy sưu tầm một tác phẩm hoà tấu nhạc cụ dân tộc để nghe/xem và chia sẻ với các bạn của mình.
Thể hiện mẫu giai điệu dưới đây bằng các nhạc cụ giai điệu đã học:
Chậm
Sử dụng những nhạc cụ mà em biết để thực hiện các mẫu luyện tập dưới đây:
Luyện mẫu âm
Mẫu 1
Mẫu 2
Bài nhạc cụ số 4 giọng Rê thứ
Hướng dẫn thực hiện:
Tìm hiểu các kí hiệu có trong bài.
Tập kĩ từng tiết nhạc theo đúng kĩ thuật của từng bè.
Ghép nối các tiết nhạc với nhau của từng bè.
Kết hợp hoà tấu hai bè.
Diễn tấu cả bài đúng cao độ, trường độ, nhịp độ, sắc thái.
1.
Luyện tập Bài nhạc cụ số 4 theo nhóm. Sau khi hoàn thiện, các nhóm thực hiện đổi bè cho nhau.
2.
Nhận xét về sắc thái và sự hoà quyện âm thanh giữa hai bè của Bài nhạc cụ số 4.
Chọn một câu hát trong bài Cho tôi yêu (trang 46) và thể hiện lại giai điệu câu nhạc đó trên nhạc cụ mà em biết.
Nhạc cụ
Bài nhạc cụ số 4 giọng rê thứ
Thể hiện đúng cao độ, trường độ, nhịp độ, sắc thái và kĩ thuật liền tiếng, nảy tiếng, Bài nhạc cụ số 4.
Biên soạn: Xuân Cung
KẾT NỐI TRI THỨC
Kĩ thuật hát luyến âm
Hát đúng cao độ, trường độ, rõ lời, thể hiện được sắc thái tình cảm của bài hát; biết vận dụng kĩ thuật hát luyến âm thể hiện ca khúc Tình ca Tây Nguyên và Lời ca dâng Bác.
Quan sát và phát âm các ca từ trong giai điệu dưới đây, em hãy cho biết điểm khác biệt khi phát âm các ca từ trong ngoặc so với các ca từ khác trong cùng giai điệu?
Lời ca dâng Bác
(Trích)
Nhạc và lời: Trọng Loan
Kĩ thuật hát luyến âm
Luyến âm là cách hát giúp ca từ trở nên rõ nghĩa, âm thanh được hoà quyện và mềm mại. Luyến âm nhanh hoặc chậm tuỳ vào thanh điệu, nhịp điệu và nghệ thuật ca hát. Kí hiệu của luyến âm là hình vòng cung nối liền các nốt nhạc trong một ca từ.
Đò đưa
Sưu tầm – Ghi âm: Bùi Đức Hạnh
Luyện thanh
Hướng dẫn thực hiện:
Đặt âm nhẹ nhàng, hát nhấn vào phách mạnh, miệng mở tự nhiên, hàm dưới buông mềm mại, hát liền tiếng.
Luyện mẫu âm với tốc độ chậm rồi tăng dần tốc độ.
Luyện mẫu âm đi lên và xuống liền bậc một quãng hai thứ trong tầm âm phù hợp.
Học hát
Thực hành hát ca khúc
Tình ca Tây Nguyên
Nhạc và lời: Hoàng Vân
Vừa phải, vui tươi, nhịp nhàng
mf
Trời Tây Nguyên xanh, Hồ trong nước
xanh, Trường Sơn xa xanh Ngút ngàn cây xanh,
Bài ca Tây Nguyên em yêu trọn đời. Cầm tay anh
đưa em đi trên đường dài. ê!
Quan sát và phát âm các ca từ trong giai điệu dưới đây, em hãy cho biết điểm khác biệt khi phát âm các ca từ trong ngoặc so với các ca từ khác trong cùng giai điệu?
1. Kĩ thuật hát luyến âm
Luyến âm là cách hát giúp ca từ trở nên rõ nghĩa, âm thanh được hoà quyện và mềm mại. Luyến âm nhanh hoặc chậm tuỳ vào thanh điệu, nhịp điệu và nghệ thuật ca hát. Kí hiệu của luyến âm là hình vòng cung nối liền các nốt nhạc trong một ca từ.
2. Luyện thanh
Mẫu 1
Mẫu 2
Hướng dẫn thực hiện:
- Đặt âm nhẹ nhàng, hát nhấn vào phách mạnh, miệng mở tự nhiên, hàm dưới buông mềm mại, hát liền tiếng.
- Luyện mẫu âm với tốc độ chậm rồi tăng dần tốc độ.
- Luyện mẫu âm đi lên và xuống liền bậc một quãng hai thứ trong tầm âm phù hợp.
3. Học hát
Hoàng Vân (1930 – 2018) là một trong những nhạc sĩ có nhiều đóng góp cho nền âm nhạc chuyên nghiệp nước nhà. Nhiều tác phẩm của ông đã trở thành những ca khúc nổi tiếng, gắn liền với sự phát triển của đất nước như: Hò kéo pháo, Người chiến sĩ ấy, Quảng Bình quê ta ơi,... Một trong số những ca khúc được yêu thích của ông là Tình ca Tây Nguyên. Với tính chất âm nhạc tươi tắn, rộn ràng, lời ca giàu hình tượng, trong sáng, ca khúc đã mang đến cho người thưởng thức một bức tranh tràn đầy nhựa sống về núi rừng Tây Nguyên.
Hướng dẫn thực hiện:
- Lấy hơi sâu, điều tiết hơi đều đặn. Đặt âm nhẹ nhàng, miệng mở tự nhiên, hàm dưới buông mềm mại.
- Hát nhấn mạnh hơn vào đầu mỗi nhịp; luyến đủ nốt, rõ chữ, liền tiếng. Thả lỏng cơ thể khi hát giai điệu có các ca từ luyến âm như: "nước", "ngút”, “trọn", "đường”, “lửa", "chở"....
- Hát đúng cao độ, trường độ trong bài.
Thực hành hát ca khúc
Lời ca dâng Bác
Nhạc và lời: Trọng Loan
Khoan thai - Kính yêu, tự hào
Lời ca dâng Bác của nhạc sĩ Trọng Loan (1923–2010) sáng tác năm 1968 là một trong những ca khúc viết về Bác. Tính chất âm nhạc nhẹ nhàng, mượt mà cùng lời ca sâu lắng, ca khúc không chỉ nói lên tình cảm của người dân miền Nam dành cho Bác Hồ kính yêu mà còn là nguyện vọng của quân và dân hai miền Nam, Bắc mong ngày thống nhất đất nước.
Hướng dẫn thực hiện:
- Ca khúc mang chất liệu dân ca miền Trung, có nhiều âm luyến, khi hát cần đặt âm nhẹ nhàng, phát âm rõ, nét chữ, nhấn mạnh hơn vào đầu mỗi nhịp, lấy hơi sâu và điều tiết hơi đều đặn. Luyến đủ nốt để âm thanh đạt sự uyển chuyển, mềm mại và rõ nghĩa.
- Thể hiện đúng cao độ, trường độ bài.
1. Thế nào là kĩ thuật hát luyến âm? So sánh kĩ thuật hát luyến âm với kĩ thuật hát liền tiếng. Cho ví dụ.
2. Thực hành hát giai điệu dưới đây:
3. Thực hành, luyện tập các ca từ luyến âm trong ca khúc Lời ca dâng Bác.
4. Thể hiện ca khúc Lời ca dâng Bác bằng các hình thức ca hát khác nhau.
1. Lên ý tưởng dàn dựng và biểu diễn ca khúc Tình ca Tây Nguyên của Hoàng Vân.
2. Vận dụng kĩ thuật hát luyến âm vào ca khúc em yêu thích.
Quan sát đoạn nhạc dưới đây và chỉ ra sự khác nhau khi bấm, gảy các quãng hoà âm.
Hơi nhanh
1. Kĩ thuật chặn bằng tay trái
- Đây là kĩ thuật thường thấy của đàn guitar. Kĩ thuật sử dụng ngón số 1 bấm từ hai đến sáu dây đàn trên cùng một phím.
- Khi thực hiện kĩ thuật chặn, ngón số 1 cần phải thẳng, lực bấm mạnh hơn bình thường.
2. Thực hành
Bài thực hành số 1
Bài thực hành số 1:
Vừa phải
Bài thực hành số 2
Bài thực hành số 2: Trích đoạn bài luyện ngón giọng Sĩ thứ – F.Sor
Hướng dẫn thực hiện:
- Nhịp thứ hai nốt Si ở bè hai vì là âm nối nên không gảy lại.
- Trong bài có nốt Mi thăng bấm ở dây hai phím bốn và nốt Si (b1) bấm ở dây ba phím bốn.
1. Cho biết tầm quan trọng của kĩ thuật chặn trên đàn guitar.
2. Luyện tập kĩ thuật chặn bằng tay trái bằng Bài thực hành số 1 và số 2.
Chủ đề 2
Cuộc sống muôn màu
Lí thuyết âm nhạc các hợp âm của giọng pha trưởng
Quan sát trích đoạn dưới đây và cho biết bản nhạc có những kí hiệu hợp âm nào.
Hà Nội trái tim hồng
Nhạc và lời: Nguyễn Đức Toàn
Vừa phải - Suy tư F Am C
Hà Nội ơi có từ bao giờ. Mấy nghìn năm chói chang rực
rỡ. Hà Nội ơi náo nức bài ca. Vẫn âm vang trong tâm hồn ta.
1. Các hợp âm ba chính của giọng Pha trưởng
Giọng Pha trưởng có ba hợp âm ba chính được thành lập trên các bậc: bậc I, bậc IV và bậc V, các hợp âm này đều là hợp âm ba trưởng.
Hợp âm bậc I
Hợp âm bậc IV
Hợp âm bậc V
Các hợp âm ba chính của giọng Pha trưởng thường mang tính chất tươi sáng, khoẻ khoắn.
Bài
Nhận biết được một số hợp âm của giọng Pha trưởng. Cảm nhận được sự hoà quyện của các âm trong hợp âm. Biết đặt các hợp âm của giọng Pha trưởng cho bài hát hoặc bản nhạc.
Nhạc và lời: Nguyễn Đức Toàn
Vừa phải - Suy tư F
Am
C
Hà Nội ơi có từ bao giờ. Mấy nghìn năm chói chang rực
F
VỚI
GIÔNC
F
rỡ. Hà Nội ơi náo nức bài ca. Vẫn âm vang
trong tâm hồn ta.
1. Các hợp âm ba chính của giọng Pha trường
2. Các hợp âm ba phụ của giọng Pha trường
Giọng Pha trưởng có các hợp âm ba phụ được thành lập trên bậc II, bậc III, bậc VI và bậc VII. Hợp âm ba phụ trên các bậc II, bậc III, bậc VI là hợp âm thứ, hợp âm ba trên bậc VII là hợp âm giảm.
Các hợp âm ba phụ của giọng Pha trưởng thường mang tính chất êm dịu, mềm mại. Riêng hợp âm ba trên bậc VII mang tính chất căng thẳng, kịch tỉnh.
3. Hợp âm bảy át của giọng Pha trường
Giọng Pha trưởng có hợp âm bảy át được thành lập trên bậc V.
Hợp âm bảy át của giọng Pha trưởng mang tính chất nghịch, căng thẳng.
Hãy nghe/xem và nêu tên các hợp âm ba chinh, ba phụ, bảy át của giọng Pha trưởng trong ca khúc sau:
Nhạc và lời: Hoàng Lân
Hơi nhanh - Tươi vui, náo nức
F
Dm
Gm
Khi con
chim tu hú
gọi
bầy, trái chín cây treo đầy
(Em mong) đi thăm núi
một
ngày, núi khuất mây, sương mờ
C
F
Gm
vườn. Lúa
lúa
chiêm ngát thơm
đầy
đồng, đầy đường
mở,
có tiếng
chim ríu ran
gọi
bầy,
rừng toả
C
F
Gm
nghe tiếng ve râm
ran.
Cao xanh xanh lấp lánh tầng
hương ngất ngây như
say.
Em mong ra tới chốn biển
C
F
mây, gió vi
vu nâng cao diều
bay.
Mùa hè
sang, ngày hè
khơi, sóng đung
đưa con nước đầy
vơi.
Mùa hè
sang, cười giòn...
C
Dm
C
vui. Cất tiếng hát
thầy trò tạm chia tay nhau.
Em mong...
C
F
C
F
...tan. Thú biết bao! Yêu sao những ngày hè vui.
Vận dụng các hợp âm đã học của giọng Pha trưởng để đặt hợp âm đệm cho ca khúc Dâng Người tiếng hát mùa xuân.
Đọc nhạc bài đọc nhạc số 2 giọng pha trưởng
Đọc đúng cao độ gam, các âm ổn định của giọng Pha trưởng. Đọc đúng cao độ, trường độ, nhịp độ và sắc thái của Bài đọc nhạc số 2. Cảm nhận được sự hoà quyện của âm thanh khi đọc nhạc có bè.
Chia lớp học thành ba nhóm bè, mỗi nhóm đọc đúng cao độ và ngân dài một âm trong từng mẫu dưới đây để cảm nhận sự hoà quyện của các bè.
1. Đọc gam Pha trường theo âm hình tiết tấu
2. Đọc quãng ba đi lên và đi xuống trên giọng Pha trường theo âm hình tiết tấu..
3. Bài đọc nhạc số 2 giọng Pha trường
Biên soạn: Xuân Cung
Tìm hiểu các kí hiệu có trong bài. Đọc tên nốt của từng bè theo tiết tấu. Đọc tên nốt của từng bè đúng cao độ. Đọc chậm rãi từng bè đúng cao độ với tiết tấu. Chia thành hai nhóm thực hiện 2 bè. Đọc đúng cao độ, tiết tấu cả bài đọc nhạc đảm bảo đúng tốc độ và sắc thái của cả 2 bè.
Sử dụng nhạc cụ gõ để đệm cho giai điệu bè 1 của Bài đọc nhạc số 2 theo âm hình tiết tấu sau:
Dựa trên mẫu tiết tấu dưới đây, hãy sáng tạo một giai điệu đơn giản, trên giọng Pha trưởng.
Hát mùa xuân
Hát đúng cao độ, trường độ, lời ca, thể hiện được sắc thái, biểu cảm trong trích đoạn ca khúc Mùa xuân. Biết điều chỉnh giọng hát để tạo nên sự hài hoà giữa hai bè.
Nghe trích đoạn ca khúc Mùa xuân của P. I. Tchaikovsky và xác định tính chất âm nhạc của trích đoạn ca khúc đó.
1. Khởi động giọng
Đặt âm nhẹ nhàng, miệng mở rộng, hàm dưới buông mềm mại. Lấy hơi sâu, điều tiết hơi đều đặn. Luyện mẫu âm đi lên và đi xuống liền bậc theo quãng hai thứ trong tầm âm phù hợp.
2. Học hát
Nhạc: P. I. Tchaikovsky
Phỏng dịch lời Việt: Trung Kiên
Nhanh - Vui tươi
Đồng cỏ non tơ biếc xanh,
Mặt Trời lên chiếu sáng,
én
lượn vòng về cùng gió xuân
dập dờn từng đàn.
Cùng Mặt Trời như sáng hơn...
mùa
xuân dịu dàng hơn...
Dặm đường xa đang đón
chào đang vẫy gọi hân hoan,
dặm đường xa đang đón
chào đang vẫy gọi
lên đường.
Nhạc sĩ P. I. Tchaikovsky (1840 – 1893) là nhà soạn nhạc nổi tiếng người Nga. Ông đã sáng tác nhiều thể loại như: giao hưởng, nhạc kịch, nhạc thính phòng, romance,... Mùa xuân là ca khúc có tính chất âm nhạc trữ tình, trong sáng, lời ca miêu tả về cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp và yên bình của nước Nga.
Đặt âm nhẹ nhàng, lấy hơi sâu tại những chỗ ngắt ý, ngắt câu, ngắt đoạn, điều tiết hơi đều đặn. Miệng mở tự nhiên, hàm dưới buông mềm mại và thả lỏng cơ thể khi hát. Hát với tốc độ chậm sau đó nâng lên đúng tốc độ quy định, hát chính xác cao độ, trường độ của bài.
1. Thực hành luyện tập giai điệu có bước nhảy quãng.
2. Thực hành hát bè trích đoạn ca khúc Mùa xuân của P. I. Tchaikovsky.
Thể hiện trích đoạn ca khúc Mùa xuân của P. I. Tchaikovsky kết hợp một số động tác cơ thể.
Chủ đề 3
Việt nam quê hương tôi
Bài
Lí thuyết âm nhạc: giọng rê thứ đọc nhạc: bài đọc nhạc số 3 giọng rê thứ
Lí thuyết âm nhạc
Nhận biết được các dấu hiệu và nêu được tính chất của giọng Rê thứ tự nhiên và Rê thứ hoà thanh. Nêu được tên các bậc ổn định trong hàng âm giọng Rê thứ. Phân biệt được sự khác nhau giữa giọng Rê thứ tự nhiên và Rê thứ hoà thanh. Chép được các nét nhạc ở giọng Rê thứ.
Đọc nhạc
Đọc đúng cao độ gam của giọng Rê thứ. Đọc đúng cao độ, trường độ, nhịp độ và sắc thái của Bài đọc nhạc số 3.
I. Lí thuyết âm nhạc: Giọng Rê thứ
Quan sát và nhận xét về hoá biểu, âm kết, dấu hoá bất thường của các trích đoạn ca khúc dưới đây:
Nhạc và lời: Xuân Hồng
Vừa phải, nhiệt tình
Mùa xuân này về trên quê ta, khắp đất trời biển rộng bao la.
Cây xanh tươi ra lá trổ hoa chào mùa xuân về với mọi nhà.
Nhạc và lời: Cao Minh Khanh
Vừa phải - Trong sáng
Nhớ khi mùa thu tới lá rơi sân trường.
Nhớ mưa chiều trong
mắt long lanh mùa thu.
Nhớ những tà áo trắng bay trong thu chiều.
Nhớ
mái trường yêu dấu với bao mộng mơ.
1. Hoá biểu, âm chủ và các bậc ổn định của giọng Rê thứ
Giọng Rê thứ có một dấu giáng ở hoá biểu là Si giáng. Hàng âm của giọng Rê thứ gồm 7 bậc bắt đầu từ âm Rê, âm chủ là Rê (bậc I). Trong các bậc của hàng âm, bậc I, bậc III và bậc V là các bậc ổn định. Những bậc còn lại là bậc không ổn định. Có hai loại giọng Rê thứ phổ biến là:
Giọng Rê thứ tự nhiên
Giọng Rê thứ hoà thanh (có bậc VII được nâng lên nửa cung)
2. Tính chất của giọng Rê thứ
Giọng Rê thứ tự nhiên và hoà thanh thường có tính chất mềm mại, êm dịu do cấu tạo các bậc trong hàng âm của giọng, đặc biệt là các bậc âm ổn định (bậc I, bậc III và bậc V).
Hãy quan sát trích đoạn ca khúc dưới đây và xác định xem trích đoạn thuộc giọng Rê thứ nào.
Nhạc và lời: Cao Minh Khanh
Vừa phải - Tình cảm
Về
mái trường xưa
hoa cười mây trắng bay
Về
mái trường xưa
con đường hoa ngát hương.
Lối
thân quen,
tâm hồn
nhớ bằng khuâng.
Gió
vẫn lao xao,
hoài niệm
tháng năm trôi.
Về
thăm thầy
cô,
tuổi thơ
dạy em nên
người.
Về
thăm trường xưa
tuổi thơ
đẹp trang sách hồng.
Bồi
hồi thiết tha
mái tóc
thầy vương phần
Tình
bạn sáng...
trắng.
...trong,
thương mến
nhớ thầy cô
Đánh dấu các âm ổn định của trích đoạn trên và chép vào vở.
II. Đọc nhạc: Bài đọc nhạc số 3 giọng Rê thứ
Đọc một số gam thứ và các âm ổn định của giọng thứ đã học
Gam La thứ
Gam Mi thứ
1. Đọc gam Rê thứ và các âm ổn định
2. Đọc quãng hai đi lên và đi xuống trên giọng Rê thứ theo âm hình tiết tấu x.
3. Bài đọc nhạc số 3 giọng Rê thứ
Biên soạn: Xuân Cung
Tìm hiểu các kí hiệu có trong bài. Đọc tên nốt theo tiết tấu. Đọc tên nốt đúng cao độ. Đọc chậm rãi từng tiết nhạc đúng cao độ với tiết tấu. Đọc đúng cao độ, tiết tấu cả bài đọc nhạc đảm bảo đúng tốc độ và sắc thái.
Sử dụng các nhạc cụ gõ mà em biết để đệm cho Bài đọc nhạc số 3 theo âm hình tiết tấu dưới đây:
Hãy đọc nét nhạc dưới đây ở giọng Rê thứ hoà thanh.
Hát lí qua kêu
Hát đúng cao độ, trường độ, sắc thái, lời ca và kĩ thuật hát luyến âm bài Lí quạ kêu.
Đọc lời ca theo tiết tấu:
1. Khởi động giọng
2. Học hát
Dân ca Nam Bộ
Kí âm: Hoa Sim
Nhanh - Vui, dí dỏm
Kêu cái mà quạ kêu. Kêu cái mà quạ kêu.
Quạ kêu nam
đáo tất đáo
nữ
phòng. Người dưng khác họ
chẳng
nọ
thời kia. Nay dìa mai ở.
Ban ngày thời mắc cỡ.
Tối
ở
quên
dia. Rằng a
i
a ta dia lòng thương nhớ
thương. Rằng a i a ta dia
lòng thương nhớ thương.
Lí quạ kêu là bài dân ca quen thuộc của người dân Nam Bộ. Trong từng câu dân ca chứa đựng tình cảm vui tươi, dí dỏm, hài hước.
Bài dân ca có sử dụng một số từ địa phương như: dìa (về), nam đáo nữ phòng (nam đến phòng nữ), tất (nhất định, chắc chắn).
Lấy hơi sâu tại dấu lặng đơn, lặng đen. Đặt âm thanh nhẹ nhàng, phát âm rõ chữ, hát nhấn mạnh hơn ở đầu mỗi nhịp. Miệng mở tự nhiên, thả lỏng cơ thể khi hát. Hát chính xác tiết tấu x x tại các nhịp 1, 3; luyến đủ nốt các ca từ “qua", "nam", "nữ", "họ", "chẳng".
1. Luyện tập hát nhuần nhuyễn các giai điệu dưới đây:
2. Thể hiện bài dân ca Lí quạ kêu kết hợp gõ thanh phách hoặc nhạc cụ tự chế.
Em hãy chọn một trong những chủ đề về quê hương, đất nước, tình bạn và đặt lời mới cho bài Lí quạ kêu.
Hướng dẫn thực hiện:
- Lấy hơi sâu tại dấu lặng đơn, lặng đen. Đặt âm thanh nhẹ nhàng, phát âm rõ chữ, hát nhấn mạnh hơn ở đầu mỗi nhịp. Miệng mở tự nhiên, thả lỏng cơ thể khi hát.
- Hát chính xác tiết tấu ו × tại các nhịp 1, 3; luyến đủ nốt các ca từ “quạ”, "nam”, “nữ”, “họ”, “chẳng”.
1.
Luyện tập hát nhuần nhuyễn các giai điệu dưới đây:
Giai điệu 1
Giai điệu 2
2.
Thể hiện bài dân ca Lí quạ kêu kết hợp gõ thanh phách hoặc nhạc cụ tự chế.
Nhạc cụ bài nhạc cụ số 3 giọng rê thứ
Thể hiện đúng cao độ, trường độ, nhịp độ, sắc thái và kĩ thuật liền tiếng Bài nhạc cụ số 3.
Thể hiện mẫu tiết tấu dưới đây bằng các nhạc cụ gõ hoặc động tác cơ thể phù hợp:
1. Luyện mẫu âm
2. Bài nhạc cụ số 3 giọng Rê thứ
Hơi nhanh
Mẫu 1
Mẫu 2
Bài nhạc cụ số 3 giọng Rê thứ
Nhanh
Hướng dẫn thực hiện:
- Tìm hiểu các kí hiệu có trong bài.
- Tập kĩ từng tiết nhạc theo đúng kĩ thuật.
- Ghép nối các tiết nhạc với nhau.
1.
Chia nhóm sử dụng 2 nhạc cụ khác nhau diễn tấu nối tiếp 2 câu nhạc của Bài nhạc cụ số 3.
2.
Đưa ra nhận xét về kết quả luyện tập của nhóm và các nhóm khác.
Sử dụng nhạc cụ gõ để đệm cho Bài nhạc cụ số 3 theo âm hình tiết tấu sau:
Biên soạn: Xuân Cung
Lí thuyết âm nhạc: Các hợp âm của giọng Rê thứ
Quan sát trích đoạn ca khúc dưới đây và cho biết có những kí hiệu hợp âm nào.
Trở lại mái trường xưa
(Trích)
Nhạc và lời: Đặng An Nguyên
Ta lại về đây mái trường xưa. Qua bao tháng năm chặng đường xa.Nhớ phút chia tay từ năm ấy. Như cánh chim bay về khắp miền.
Các hợp âm ba chính của giọng Rê thứ
Giọng Rê thứ có ba hợp âm ba chính được thành lập trên các bậc: bậc I, bậc IV và bậc V, các hợp âm này đều là hợp âm thứ.
Các hợp âm ba chính của giọng Rê thứ thường mang tính chất mềm mại, êm dịu.
Giọng Rê thứ hoà thanh có âm bậc VII được nâng lên nửa cung nên hợp âm bậc V là hợp âm ba trưởng, mang tính chất tươi sáng, khoẻ khoắn.
Các hợp âm ba phụ của giọng Rê thứ
Giọng Rê thứ có các hợp âm ba phụ được thành lập trên các bậc: bậc II, bậc III, bậc VI và bậc VII. Hợp âm ba bậc II là hợp âm giam; các hợp âm ba bậc III, bậc VI và bậc VII là hợp âm trưởng.
Các hợp âm ba phụ của giọng Rê thứ thường mang tính chất tươi sáng, khoẻ khoắn. Riêng hợp âm bậc II mang tính chất căng thẳng, kịch tính.
Hợp âm bảy át của giọng Rê thứ hoà thanh
Giọng Rê thứ hoà thanh có hợp âm bảy át được thành lập trên bậc V.
Hợp âm bảy át của giọng Rê thứ hoà thanh thường mang tính chất căng thẳng, kịch tính.
Hãy xác định các hợp âm ba chính, ba phụ, bảy át của giọng Rê thứ trong trích đoạn ca khúc dưới đây:
Phấn trắng
(Trích)
Nhạc và lời: Vĩnh Cát
Bụi phấn trắng rơi trên tay hàng ngày, trên tay hàng ngày dài theo năm tháng đời tôiBụi phấn trắng bay bao quanh cuộc đời, bay trong tình người, buồn vui cùng tôi suốt đời
Mùa xuân làng lúa làng hoa
Nhạc và lời: Ngọc Khuê
Bên lúa, anh bên lúa, cánh đồng làng ven đê. Hồ Tây xanh mênh mông, trong tươi thắm nắng chiều. Làng em làng hoa, hoa thơm
ngát bốn mùa Hồ Tây đôi bên trong tình yêu hoa lúa rộn ràng.
1.
Hãy chép phần giai điệu của trích đoạn trên vào vở.
2.
Vận dụng các hợp âm đã học của giọng Rê thứ để đặt hợp âm đệm cho trích đoạn.
Nghe nhạc: Trường ca sông Lô
Nghe bản trường ca Người Hà Nội của nhạc sĩ Nguyễn Đình Thi và nhận xét bản trường ca đó có đặc điểm gì.
Trường ca là một thể loại viết cho thanh nhạc gồm nhiều đoạn với tính chất chủ đề và hình tượng âm nhạc khác nhau được liên kết với nhau theo lối kể chuyện.
Bản Trường ca sông Lô được nhạc sĩ Văn Cao sáng tác sau chiến thắng sông Lô năm 1947. Tác phẩm ghi dấu sự trưởng thành của nền tân nhạc Việt Nam và là một bản hùng ca tôn vinh sự hi sinh, tinh thần quyết tâm chiến thắng trong cuộc kháng chiến.
Bản trường ca gồm 6 đoạn với những hình tượng và tính chất âm nhạc khác nhau. Đoạn 1 mở ra một không gian vùng sông nước gắn với bối cảnh của cuộc kháng chiến. Giai điệu chậm rãi, tính chất trong sáng kết hợp với lời ca như kể chuyện thủ thỉ, tâm tình.
Trường ca sông Lô
(Trích)
Nhạc và lời: Văn Cao
Sông Lô sóng ngàn Việt Bắc bãi dài ngô lau núi rừng âm u. Thu
ru bến sóng vàng từng nhà mờ biếc chìm một màu khói thu. Sông Lô sóng ngàn kháng chiến cháy bờ lau thưa đã tàn thôn trang. Ai qua bến nắng hồng lặng nhìn màu nước sông Lô xưa.
1.
Em hãy cho biết, đoạn thứ nhất của bản Trường ca sông Lô được viết ở giọng gì?
2.
Nêu cảm nhận về tính chất âm nhạc của trích Trường ca sông Lô.
1.
Hãy nêu tên một tác phẩm thanh nhạc thuộc thể loại trường ca tương tự như Trường ca sông Lô.
2.
Nghe một nét nhạc trong một ca khúc hoặc một bản nhạc không lời phổ biến và xác định tên tác phẩm, tác giả.
Mẫu 1
Mẫu 2
Mẫu 3
Mẫu 4
Đọc gam Rê thứ theo âm hình tiết tấu xxxx x
Chậm vừa
Đọc quãng ba đi lên và đi xuống trên giọng Rê thứ theo âm hình tiết tấu
Bài đọc nhạc số 4 giọng Rê thứ
Biên soạn: Xuân Cung
Hướng dẫn thực hiện:
- Tìm hiểu các kí hiệu có trong bài.
Đọc tên nốt của từng bè theo tiết tấu.
Đọc tên nốt của từng bè đúng cao độ.
Đọc chậm rãi từng bè đúng cao độ với tiết tấu.
Chia thành 2 nhóm thực hiện 2 bè.
Đọc đúng cao độ, tiết tấu cả bài đọc nhạc đảm bảo đúng tốc độ và sắc thái của cả 2 bè.
1.
Hãy chỉ ra các âm ổn định của Bài đọc nhạc số 4.
2.
Sử dụng nhạc cụ gõ để đệm cho giai điệu bè 1 của Bài đọc nhạc số 4 theo âm hình tiết tấu sau:
Chậm vừa
Em hãy đọc câu nhạc sau đây:
Chậm
Nghe ca khúc Cho tôi yêu của Hoàng Đạm – Hoàng Yến và vận động cơ thể theo nhịp điệu của bài.
Khởi động giọng
Mẫu 1
Chậm vừa
Nô Ô Ô Ô Ô Ô Ô Ô Ô Ô.
Mẫu 2
Ha a a a a a a a a.
Hướng dẫn thực hiện:
- Đặt âm nhẹ nhàng, miệng mở tự nhiên, hàm dưới thả lỏng mềm mại.
- Luyện mẫu âm đi lên, đi xuống liền bậc theo quãng hai thứ trong tầm âm phù hợp.
Học hát hợp xướng
Cho tôi yêu
(Trích)
Nhạc và lời: Hoàng Đạm – Hoàng Yến
Chuyển soạn cho hợp xướng: Xuân Cung
Cho tôi yêu hàng cây trước lớp nắng vương vàng hoe. Cho tôi yêu kỉ niệm trong sáng với bao bạn thân.
Cho tôi yêu nắng vương vàng hoe. Cho tôi yêu với bao bạn thân.
Cho tôi yêu đường đi đến lớp bóng cây ngả che. Cho tôi yêu từng trang sách mới đi qua đời tôi.
Cho tôi yêu bóng cây ngả che. Cho tôi yêu qua đời tôi.
Cho tôi yêu hành lang êm lối bước chân thầy cô. Tôi không quên giọng thầy cô thiết tha cho tuổi thơ.
Cho tôi yêu từng viên phấn trắng với bao mộng mơ. Tôi không quên một đôi mắt đã cho tôi ngẩn ngơ.
Ca khúc Cho tôi yêu có tính chất âm nhạc vui tươi, trong sáng. Ca từ gợi lên những kí ức tươi đẹp nhất đọng lại trong tâm hồn của những ai đã và đang đi qua tuổi học trò.
Hướng dẫn thực hiện:
- Lấy hơi sâu tại những dấu lặng đơn, điều tiết hơi đều đặn trong suốt câu hát. Miệng mở tự nhiên, hàm dưới buông mềm mại. Đặt âm thanh nhẹ nhàng, điều chỉnh giọng hát để tạo được sự hoà quyện giữa các bè.
- Hát chuẩn xác các tiết tấu đảo phách.
Thực hành luyện tập các bè trong trích đoạn hợp xướng Cho tôi yêu để tạo nên sự hoà quyện giữa các giọng hát.
Dàn dựng và biểu diễn bài hát Cho tôi yêu ở các hình thức ca hát khác nhau.
Phần lựa chọn
A- hát
Kĩ thuật hát liên tiếng
Hát đúng cao độ, trường độ, lời ca, thể hiện được sắc thái tình cảm của bài hát; biết vận dụng kĩ thuật hát liền tiếng thể hiện bài Ru con và Bác Hồ một tình yêu bao la.
Thực hiện mẫu âm dưới đây để khởi động cho hát liền tiếng.
Kĩ thuật hát liền tiếng (legato)
Hát liền tiếng là cách hát nối liền các âm với nhau, đều đặn từ âm này sang âm kia, tạo nên những câu hát liên kết không ngắt quãng. Hát liền tiếng thường được kí hiệu bằng dấu hình vòng cung hoặc ghi chữ legato ở đầu câu nhạc, đoạn nhạc.
Khởi động giọng
Hướng dẫn thực hiện:
Đặt âm nhẹ nhàng, miệng mở tự nhiên, hàm dưới thả lỏng mềm mại, điều tiết hơi thở đều đặn.
Luyện mẫu âm đi lên và đi xuống liền bậc theo quãng hai thứ trong tầm âm phù hợp.
Thể hiện đúng cao độ, trường độ các mẫu âm.
Thực hành hát ca khúc
Ru con
Nhạc: W. A. Mozart
Lời Việt: Mai Khanh
Vừa phải, trong sáng, tình cảm
mf Con quý yêu mau ngủ đi nào.
Dàn hoa đang in trong giấc
Khắp thế gian đang dần lắng chìm.
Màn đêm bao la che khắp
mơ.
mp Chim đã thôi bay về tổ ấm.
nơi.
Dơi đã thôi bay về tổ ấm.
Con ong cái bướm đã ngừng bay.
Trăng đang lên cao cười với
Trong đêm giun dế cũng kêu than.
Ai đang bên kia tường than
gió.
Trăng lung linh treo ngàn tia sáng.
thở.
Đâu có hay chăng vì duyên cớ.
mp Khắp thế gian ngập trong ánh vàng.
Con quý yêu mau ngủ đi
Con hãy nghe mẹ ru con ngủ.
Con quý yêu con ngủ đi
nào.
Ngủ đi con hời!
nào.
Ngủ đi con hời!
Wolfgang Amadeus Mozart (1756 – 1791) là nhà soạn nhạc vĩ đại người Áo. Ông đã viết 41 bản giao hưởng, 23 vở nhạc kịch, 25 bản concerto cho piano, 7 concerto cho violon, 17 sonate cho piano, 42 sonate cho violon, hàng trăm bản nhạc thính phòng và ca khúc,... Ru con là một trong những ca khúc ông viết cho thanh nhạc. Giai điệu âm nhạc du dương, nhẹ nhàng, êm ái, lời ca ngọt ngào như những lời thủ thỉ, tâm tình đưa trẻ đi vào giấc ngủ.
Hướng dẫn thực hiện:
Miệng mở tự nhiên, hàm dưới buông mềm mại.
Đặt âm nhẹ nhàng, hát liền âm. Lấy hơi sâu tại những chỗ có dấu lặng, điều tiết hơi đều đặn trong suốt câu hát. Hát nhấn vào đầu mỗi nhịp.
Luyện giai điệu có dấu hoá bất thường trong các nhịp 17, 18:
Thực hành hát ca khúc
Bác Hồ một tình yêu bao la
Nhạc và lời: Thuận Yến
Vừa phải - Tình cảm
mp
Bác Hồ, Người là tình yêu thiết tha nhất trong lòng
(Bác) Hồ, Người là tình yêu thiết tha nhất trong lòng
mf
dân và trong trái tim nhân loại. Cả cuộc đời
dân và trong trái tim nhân loại. Cả cuộc đời
Bác chăm lo cho hạnh phúc nhân dân, cả cuộc đời Bác hi sinh
rất thanh cao không gợn chút riêng tư, mãi ngàn đời ngát hương thơm
P
cho dân tộc Việt Nam. Bác thương các cụ già xuân
trong tâm hồn Việt Nam. Bác đem ánh mặt trời xua
về gửi biếu lụa. Bác yêu đàn cháu nhỏ, trung thu gửi cho quà.
màn đêm giá lạnh. Bác đem mùa xuân về dâng hoa đẹp cho đời.
Bác thương đoàn dân công đêm nay ngủ ngoài rừng. Bác thương
Bác như bài dân ca ru em bé vào đời. Bác như
người chiến sĩ đứng gác ngoài biên cương.
vì sao sáng, ff sáng giữa trời bao la,
mf Bác viết thư thăm hỏi, gửi muôn vàn yêu thương.
như cánh chim không mỏi, bay khắp miền quê hương.
Bác viết thư thăm hỏi, gửi muôn vàn tình thương. Bác
Như cánh chim không mỏi...
...bay khắp trời Việt Nam. Xin khắc sâu ơn Người.
trong tấm lòng Việt Nam
P mf
Nhạc sĩ Thuận Yến (1932 – 2014) sáng tác ca khúc Bác Hồ một tình yêu bao la vào năm 1979. Ca khúc có tính chất âm nhạc nhẹ nhàng, trữ tình, trong sáng, lời ca thiết tha, nồng ấm và sâu sắc. Ca khúc thể hiện tình yêu thương và lòng thành kính của người dân Việt Nam đối với Bác.
Hướng dẫn thực hiện:
Đặt âm nhẹ nhàng, phát âm rõ chữ, lấy hơi thở sâu, điều tiết hơi đều đặn, miệng mở tự nhiên, hàm dưới buông mềm mại; hát liền tiếng, nhấn mạnh hơn vào đầu mỗi nhịp.
Hát chính xác cao độ, trường độ, sắc thái trong bài.
1.
Thế nào là hát liền tiếng? Cho ví dụ.
2.
Chọn một giai điệu trong ca khúc Ru con và thể hiện giai điệu đó bằng cách hát vocalise.
3.
Luyện tập giai điệu có nhiều bước nhảy quãng và âm cao từ nhịp 23 – 26 trong ca khúc Bác Hồ một tình yêu bao la.
Lên ý tưởng dàn dựng và biểu diễn ca khúc Bác Hồ một tình yêu bao la bằng các hình thức ca hát khác nhau.
Kĩ thuật hát lướt nhanh
Hát đúng cao độ, trường độ, thuộc lời ca, thể hiện được sắc thái tình cảm của bài hát Nét phần thân thương, Mùa xuân đến rồi đó.
Vận dụng được kĩ thuật hát lướt nhanh thể hiện bài hát.
Biết hát hai bè ca khúc Nét phần thân thương.
Thực hiện một số động tác: xoay vai, xoay cổ, gập lưng.... giúp thả lỏng cơ thể trước khi học hát.
Kĩ thuật hát lướt nhanh (passage)
Hát lướt nhanh là cách hát linh hoạt, rõ ràng và gọn tiếng ở tốc độ nhanh.
Các tác phẩm yêu cầu hát lướt nhanh thường có giai điệu âm nhạc trong sáng, vui tươi, chẳng hạn: Dáng ngọc của Nguyễn Ngọc Thiện, Xuân chiến khu của Xuân Hồng, Mùa xuân đến rồi đó của Trần Chung, Cánh chim báo tin vui của Đàm Thanh,...
Hướng dẫn thực hiện.
Đặt âm nhẹ nhàng, phát âm nhanh và linh hoạt; lấy hơi thở sâu, điều tiết hơi thở đều đặn; miệng, hàm dưới luôn thả lỏng mềm mại.
Luyện mẫu âm ở tốc độ chậm rồi nâng lên đúng tốc độ quy định; luyện mẫu âm đi lên và đi xuống liền bậc theo quãng hai thứ trong tầm âm phù hợp.
Thực hành hát ca khúc
Nét phấn thân thương
Nhạc và lời: Nguyễn Văn Hiên
Nhanh vừa - Tươi vui, rộn rã
mf
Gọi nắng lung linh theo bàn chân em
(Gọi) ánh sao khuya trong từng đêm thanh
bước. Gọi bóng cây xanh theo đường em đến trường.
soi từng trang sách hồng.
tiếng hát chim non. Gọi... Đẹp
...bao tin yêu, trong ánh mắt học trò.
từng nét phấn nên thơ. Gọi về những ước mơ xa. Ngày
ngày thắp sáng tương lai. Gọi mùa
xuân đến từ đây. Gọi...
...đây.
Nguyễn Văn Hiên là nhạc sĩ có nhiều sáng tác dành cho lứa tuổi thanh, thiếu niên và nhi đồng. Các tác phẩm tiêu biểu của ông như: Một thời để nhớ, Lưu bút thời áo trắng, Trở lại trường xưa, Con đường học trò, Thêm một tuổi hồng,... Ca khúc Nét phần thân thương có giai điệu âm nhạc vui tươi, trong sáng, lời ca nhẹ nhàng, lắng đọng đã thể hiện niềm tự hào và tình yêu nghề tha thiết của người làm nghề giáo.
Hướng dẫn thực hiện:
Lấy hơi thở sâu, miệng mở tự nhiên, mềm mại. Đặt âm nhẹ nhàng, phát âm nhanh, điều tiết hơi thở đều đặn và giữ cơ thể được thả lỏng trong suốt quá trình hát.
Thực hành hát ca khúc
Mùa xuân đến rồi đó
Nhạc và lời. Trần Chung
Nhanh - Tươi vui
mp Em ơi mùa xuân đến rồi đó. Thắm đỏ ngàn hoa sắc
(Nghe) em mùa xuân nói gì đó. Xúc động lòng ta trước
(Em) ơi mùa xuân mới gọi ta. Tiếng gọi tình yêu mới
Mặt Trời. mf Nghe không gian mênh mông trong lời ca yêu
cuộc đời. Qua bao nhiêu đau thương thấy mùa vui theo
hiền hoà. Ơi xuân tươi bao la đang giục ta đi
thương đến với muôn người. Đến với muôn đời.
chim én đã bay về. Ríu rít ngang trời.
mau tới những chân trời. Đất mới đón người.
mp Xuân ước vọng ngàn năm lại tới. Nghe lòng vui phơi
Chim hót chào bàn tay dựng xây. Trên tầng cao có
Xây đắp ngàn mùa sau hạnh phúc. Trên đường ta đi
phới. Kìa em mf nắng đã lên rồi. Mừng xuân hát lên
thấy. Mùa xuân náo nức công trường. Đồng lúa mới dâng
tới. Này em hãy hát lên cùng mùa xuân mới xinh...
thôi. Nghe... mp Em ơi mùa xuân đến
hương. ...tươi.
rồi đó. Dang rộng vòng tay đón cuộc đời. Em ...cuộc đời.
Ca khúc Mùa xuân đến rồi đó của nhạc sĩ Trần Chung (1927–2002) không chỉ miêu tả về cảnh sắc của mùa xuân với “ngàn hoa thắm đỏ" và "chim én lướt bay về” mà hơn thế, ca khúc như một bản tình ca về cuộc sống, hạnh phúc, tình yêu và tuổi trẻ.
Với tính chất âm nhạc sôi nổi, lời ca chân thật và sâu sắc, Mùa xuân đến rồi đó như lời thúc giục thế hệ trẻ tự tin khám phá và nắm bắt những điều mới lạ, những điều tốt đẹp đang chờ đợi ở phía trước.
Hướng dẫn thực hiện:
Đặt âm nhẹ nhàng, miệng mở tự nhiên, hàm dưới buông mềm mại, phát âm nhanh và linh hoạt; lấy hơi sâu, ngắt hơi tại những dấu lặng, điều tiết hơi đều đặn.
Với giai điệu có nhiều âm cao đứng liền nhau hoặc những giai điệu có nhiều bước nhảy quãng xa, người hát cần thả lỏng hàm dưới, hát nối âm và luôn giữ nét mặt tươi tắn.
1.
Thế nào là kĩ thuật hát lướt nhanh? Cho ví dụ.
Thực hành luyện tập các giai điệu và tiết tấu sau:
Luyện tiết tấu đảo phách trong ca khúc Nét phấn thân thương
Luyện giai điệu trong ca khúc Nét phấn thân thương
Luyện giai điệu trong ca khúc Mùa xuân đến rồi đó
1.
Kết hợp một số động tác phụ hoạ để biểu diễn ca khúc Nét phấn thân thương hoặc Mùa xuân đến rồi đó.
2.
Thể hiện các ca khúc được học trong bài 2 bằng các hình thức hát đơn ca, song ca, tốp ca.
Kĩ thuật hát này tiếng
Hát đúng cao độ, trường độ, thuộc lời ca, thể hiện được sắc thái tình cảm của bài hát.
Nhận biết và thực hiện được những bài hát có yêu cầu hát nảy tiếng ở mức độ đơn giản.
Nghe và vận động theo nhịp điệu ca khúc Cánh chim báo tin vui của nhạc sĩ Đàm Thanh.
Kĩ thuật hát nảy tiếng (staccato)
Hát nảy tiếng là cách hát bật âm thanh nhanh, dứt khoát và gọn tiếng. Kí hiệu của hát nảy tiếng là một dấu chấm đặt trên mỗi nốt nhạc trong một giai điệu hoặc ghi thuật ngữ staccato ở đầu câu nhạc, đoạn nhạc.
Ví dụ:
Giai điệu trong các tác phẩm có yêu cầu hát nảy tiếng thường vui tươi, trong sáng, nhiều bài mô phỏng tiếng mưa rơi, tiếng cười, tiếng chim hót... Chẳng hạn: Nhạc rừng của nhạc sĩ Hoàng Việt, Hè về của nhạc sĩ Hùng Lân, Hoạ mi hót trong mưa của nhạc sĩ Dương Thụ, Cánh Chim báo tin vui của nhạc sĩ Đàm Thanh, Cô gái vót chông của nhạc sĩ Hoàng Hiệp...
Kĩ thuật hát nảy tiếng giúp khắc phục âm thanh sâu, tối, gằn cổ và mở rộng âm vực giọng hát.
Yêu cầu:
Lấy hơi thở sâu, điều tiết hơi đều đặn, phát âm nhanh, gọn, dứt khoát. Miệng và hàm dưới buông lỏng, mềm mại.
Thực hành bài dân ca
Trống cơm
(Dân ca đồng bằng Bắc Bộ)
Vừa phải
Tình bằng có cái trống cơm khen ai khéo vỗ ấy mấy bông nên
bông, ấy mấy bông nên bông. Một bầy tang tình con sít. Một
bầy tang tình con sít ấy mấy lội lội lội
sông ấy mấy đi tìm em nhớ thương ai. Đôi con
mắt ấy lim dim. Đôi con mắt ấy lim dim. Một
bầy tang tình con nhện, ôi a ấy mấy giăng to. Giăng
tơ ấy mấy đi tìm em nhớ thương ai. Duyên
nợ khách tang bồng. Duyên nợ khách tang bồng.
Trống cơm là một trong những bài dân ca quen thuộc và nổi tiếng của Việt Nam. Tính chất âm nhạc vui tươi, rộn rã, lời ca dí dỏm như lời nhắc khéo léo, nhẹ nhàng về tình yêu và lòng chung thủy.
Hướng dẫn thực hiện:
Lấy hơi sâu tại những chỗ ngắt ý, ngắt câu, ngắt đoạn.
Đặt âm nhẹ nhàng, phát âm nhanh, rõ và gọn tiếng, đặc biệt tại các ca từ: "tỉnh bằng", "bông", "tang tình"...
Hát nhấn mạnh hơn vào đầu nhịp.
Thể hiện đúng cao độ, trường độ của bài dân ca.
Thực hành ca khúc
Rừng xanh vang tiếng Ta lư
Nhạc và lời: Phương Nam
Vừa phải
Đàn theo ta đi qua con suối con khe, qua nương
rẫy qua bao nhiêu rừng. Đàn theo ta đi đánh Mỹ đêm
ngày. Giữa rừng xanh dậy muôn câu ca.
Ta đi trong nắng cháy. Ta đi trong mưa rừng đàn vẫn bên
mình. Khi sao thưa trên núi. Khi con nai kêu
mồi mà vẫn trên đường. Dù bom đạn lấp đường lấp
lối. Ra chiến trường ta vượt thác ghềnh, đàn vẫn bên
ta tải gạo nuôi quân. Trong gian khó
đàn với ta hát tính tang tình, gọi ánh trăng
lên dập dìu bên suối. Đàn ơi, giữa rừng núi Vân
Kiều, nắng sớm mưa chiều vẫn cùng ta xây chiến thắng.
Rừng xanh vang tiếng Ta Lư của nhạc sĩ Phương Nam là một trong những ca khúc tiêu biểu trong giai đoạn chống Mỹ cứu nước. Tính chất âm nhạc linh hoạt, tươi vui cùng ca từ đẹp, ca khúc giúp người nghe cảm nhận được tinh thần lạc quan và quật cường của những người tham gia kháng chiến.
Hướng dẫn thực hiện:
Lấy hơi sâu, ngắt hơi tại những chỗ có dấu lặng đơn, lặng kép, ngắt ý, ngắt câu, ngắt đoạn.
Miệng mở tự nhiên, hàm dưới thả lỏng mềm mại.
Đặt âm nhẹ, phát âm nhanh, gọn, dứt khoát, đặc biệt tại các ô nhịp 1, 4, 10, 11, 14, 15...
Hát nhấn mạnh hơn vào đầu mỗi nhịp.
Thể hiện đúng cao độ, trường độ của bài hát.
1.
Thế nào là kĩ thuật hát nảy tiếng? Cho ví dụ.
2.
So sánh kĩ thuật hát nảy tiếng với kĩ thuật hát liền tiếng? Cho ví dụ.
Luyện tập các giai điệu sau đây:
Luyện tập giai điệu trong bài dân ca Trống cơm:
Luyện tập giai điệu trong ca khúc Rừng xanh vang tiếng Ta Lư
4.
Luyện tập các bài hát đã học ở mục 3 ở các hình thức ca hát khác nhau.
Vận dụng kĩ thuật hát nảy tiếng để thể hiện trích đoạn ca khúc dưới đây.
Hè về
Nhạc và lời: Hùng Lân
Vừa phải
mf
Trời hồng hồng sáng trong trong, ngàn phượng rung nắng ngoài song.
mp
Cành mềm mềm gió ru êm lọc màu mây bích ngọc qua màu duyên.
Đàn nhịp nhàng hát vang vang nhạc hoà thơ đón hè sang. Hè về trong khóm trúc
mềm đầu bờ. Hè về trong tiếng sáo diều dật dờ. Hè về gieo ánh tơ.
Quan sát hai câu nhạc dưới đây và chỉ ra kĩ thuật liền tiếng, nẩy tiếng.
Hơi nhanh
1. Kĩ thuật bấm, gảy liền tiếng
Bấm, gảy liền tiếng (legato) là một kĩ thuật quan trọng khi diễn tấu đàn guitar. Kĩ thuật này tạo ra âm thanh đều đặn, liền mạch, không bị ngắt âm, mềm mại và tự nhiên.
2. Thực hành bấm, gảy liền tiếng
Chậm
Bài thực hành số 2
Bài thực hành số 2:
Greensleeves
(Trích phần giai điệu)
Dân ca: Anh
Chuyển soạn cho đàn guitar: Quang Tùng – Xuân Cung
Vừa phải
Hướng dẫn thực hiện:
- Giữ các ngón bấm cho đến hết nhịp, chuyển tay khi sang nhịp mới.
- Trong bài có nốt Pha thăng bấm ở dây bốn phím bốn, nốt Son thăng bấm ở dây ba phím một.
1. Cần chú ý điều gì khi sử dụng kĩ thuật bấm, gảy liền tiếng?
2. Kĩ thuật liền tiếng có quan trọng trong đàn guitar không? Vì sao?
3. Luyện tập Bài thực hành số 1 và số 2.
Chọn sắc thái và ngón bấm, ngón gảy, cho phù hợp để thực hành đoạn nhạc dưới đây:
Greensleeves
(Trích phần giai điệu)
Dân ca: Anh
Vừa phải
Quan sát hai câu nhạc và chỉ ra sự khác nhau giữa câu nhạc có sử dụng kĩ thuật rời tiếng với câu nhạc có sử dụng kĩ thuật liền tiếng.
Hơi nhanh
1. Kĩ thuật bấm, gảy rời tiếng
Kĩ thuật bấm, gảy rời tiếng (non-legato) là một kĩ thuật thường được sử dụng trên đàn guitar. Kĩ thuật này tạo nên sự khác biệt so với kĩ thuật bấm, gảy liền tiếng (legato).
2. Thực hành
Vừa phải
Lưu ý: Trong bài có nốt Si giáng cố định bấm ở dây ba phím ba.
Tiếng chày trên sóc Bom Bo
(Trích)
Tác giả: Xuân Hồng
Hơi chậm
Hướng dẫn thực hiện:
- Gảy rời tiếng những nốt đơn sau đó có dấu lặng. Sử dụng ngón bấm hoặc ngón gảy để làm rời tiếng.
- Nốt Pha thăng bấm ở dây sáu phim hai, Pha thăng bấm ở dây bốn phím bốn, Pha thăng bấm ở dây một phím hai.
1. Luyện tập kĩ thuật bấm, gảy rời tiếng trích đoạn bài Tiếng chày trên sóc Bom Bo.
2. Thể hiện chính xác các kí hiệu âm nhạc được ghi trong bài.
Vận dụng những kiến thức đã được học, thể hiện bài thực hành sau:
Con kênh xanh xanh
Nhạc và lời: Ngô Huỳnh
Vừa phải
Xem video bài Asturias - I. Albeniz, chỉ ra sự khác biệt của âm thanh giữa kĩ thuật gảy hai ngón trên hai dây với kĩ thuật gảy hai ngón trên một dây.
1. Kĩ thuật gảy hai ngón trên một dây
Kĩ thuật gảy hai ngón trên một dây là sử dụng ngón i và ngón m gảy luân phiên liên tục.
2. Thực hành
Nhanh
Làng tôi
(Trích)
Nhạc và lời: Văn Cao
Chuyển soạn cho đàn guitar: Lê Đức Sơn
Hơi nhanh
Hướng dẫn thực hiện:
Làm nồi rõ bè giai điệu bằng cách nhấn mạnh vào ngón p. Lực gảy giữa các ngón còn lại phải đều nhau.
1. Kể tên một số tác phẩm guitar sử dụng kĩ thuật gảy hai ngón trên một dây.
2. Cần chú ý gì khi sử dụng kĩ thuật gảy hai ngón trên một dây?
Vận dụng kiến thức đã học, ứng tác thêm vào bè hai của câu nhạc cho sẵn, kết hợp kĩ thuật gảy hai ngón trên một dây để thể hiện câu nhạc này:
Xem bản PDF nguyên trang sách: Âm nhạc 11 – Kết nối tri thức với cuộc sống (trang 14–76).