Bài 23. Thực hành: một số phương pháp nghiên cứu VI sinh vật thông dụng, tìm hiểu về các sản phẩm công nghệ VI sinh vật và làm một số sản phẩm lên men từ VI sinh vật

Lọ nhỏ có nắp đậy để đựng sữa chua (đã lau cồn để tiệt trùng), bếp, nồi, nồi ủ/ thùng xốp.
Bình, lọ loại to, miệng rộng bằng sứ hoặc thuỷ tinh, vật nặng nén dưa đã tiệt trùng.
Ống nghiệm, lam kính, lamen, thìa, ống hút, giấy thấm, kính hiển vi.
Tranh ảnh, sách báo, tài liệu liên quan đến công nghệ vi sinh vật, máy tính có nối mạng (nếu có), thiết bị chụp ảnh và các dụng cụ, vật liệu cần thiết để làm tập san.

$1$ hộp sữa đặc có đường hoặc $1$ lít sữa tươi tiệt trùng; $2$ hộp sữa chua, trong đó có $1$ hộp sữa chua không đường (lấy sữa chua ra khỏi tủ lạnh và đợi đến khi hết lạnh mới sử dụng); $1$ lít nước lọc (trường hợp sử dụng sữa đặc có đường).
$1$ lít nước đun sôi (để ấm), $1$ thìa đường (khoảng $20g$), $3$ thìa muối (khoảng $60g$) loại hạt to.
$1kg$ cải xanh, hành củ, hành lá.

Tiến hành thu thập hình ảnh, thông tin về một số sản phẩm của công nghệ vi sinh vật phổ biến và nổi bật như rượu, bia, sữa chua, chất kháng sinh, vaccine,... qua thực tế, internet và các nguồn tài liệu tham khảo khác nhau. Trong khi thu thập thông tin về các sản phẩm của công nghệ vi sinh vật, cần phân biệt nguồn nguyên liệu, nguồn vi sinh vật, sản phẩm chính, sản phẩm phụ và quy trình công nghệ sản xuất.

Ghi chép/lưu giữ lại các thông tin, tư liệu, hình ảnh thu thập được.

Tổ chức, sắp xếp lại các nguồn thông tin, tư liệu thu thập được để viết báo cáo và thiết kế tập san.

Lưu ý: Tuỳ theo điều kiện cụ thể của từng địa phương, có thể đi tìm hiểu thực tế quy trình sản xuất các sản phẩm công nghệ vi sinh vật phổ biến như rượu, bia,... ở địa phương, ghi chép và chụp ảnh để làm tư liệu.

Tuỳ điều kiện, học sinh có thể lựa chọn hình thức trình bày báo cáo và tập san theo truyền thống (trên giấy, bìa) hoặc trình bày trên phần mềm trình chiếu PowerPoint.

Bước 1: Lấy một thìa sữa chua không đường đã được ngâm ở nhiệt độ khoảng ${40}^{\circ }\mathrm{C}$ đến ${45}^{\circ }\mathrm{C}$ trong vòng $8$ đến $12$ giờ, pha loãng với $10m\mathrm{L}$ nước cất. Sau đó, dùng ống hút hút một lượng nhỏ dịch đã pha loãng, nhỏ một giọt lên lam kính. Đậy lamen lên mẫu vật, dùng giấy thấm nhẹ quanh viền lamen để loại bỏ nước thừa.

Bước 2: Đặt lam kính lên bàn kính hiển vi, điều chỉnh mẫu vật để nhìn được rõ nhất.

Bước 3: Quan sát ở vật kính $40\mathrm{x}$, sau đó chỉnh vùng quan sát vào nơi có nhiều vi khuẩn và quan sát ở vật kính lớn hơn.

Bước 1: Sử dụng $1$ lít nước ấm khoảng ${50}^{\circ }\mathrm{C}$ đến ${55}^{\circ }\mathrm{C}$ cho sữa đặc có đường vào khuấy đều.

Bước 2: Đổ $1$ hộp sữa chua đã chuẩn bị vào hỗn hợp trên, tiếp tục khuấy đều.

Bước 3: Đổ hỗn hợp vào các lọ, lưu là không đổ đầy quá, sau đó dùng nắp đậy kín miệng lọ.

Bước 4: Ủ các lọ sữa ở nhiệt độ ổn định khoảng ${40}^{\circ }\mathrm{C}$ (có thể dùng nồi hấp hoặc ủ trong thùng xốp).

Bước 5: Sau khoảng $8$ giờ đến $10$ giờ ủ sữa, lấy các lọ sữa chua ra và để vào ngăn mát tủ lạnh. Có thể sử dụng sữa tươi thay cho sữa đặc có đường, khi đó không cần pha thêm nước lọc.

Bước 1: Phơi rau cải ngoài nắng cho hơi héo. Hành củ, hành lá rửa sạch. Sau đó, cắt rau cải và hành thành khúc dài khoảng $3cm$.

Bước 2: Làm nước muối dưa: Nước muối dưa cải nên dùng nước đun sôi, để ấm. Pha các gia vị theo tỉ lệ như sau: $1$ lít nước hoà với $3$ thìa muối hạt và $1$ thìa đường. Dùng đũa khuấy đều.

Bước 3: Xếp rau cải vào lọ, cọng xuống trước, lá phủ lên trên, rồi thêm hành củ, hành lá cắt nhỏ. Lấy một vật nặng để nén rau xuống. Đổ nước muối ngập quá mặt rau. Đậy chặt lọ, để ở nơi thoáng mát hai ngày.

Học sinh viết báo cáo thực hành theo các nội dung sau:

Báo cáo kết quả tìm hiểu về công nghệ vi sinh vật.

Báo cáo kết quả thực hành quan sát vi khuẩn, làm sữa chua, dưa chua và lên men rượu.