Bài 4. Giai điệu bốn phương

Hãy thay thế bè nhạc cụ giai điệu bằng hát vocalise và lựa chọn nhạc cụ gõ đệm phù hợp để thể hiện bài hoà tấu Kỉ niệm thành phố tuổi thơ.

Nhạc và lời: Hoàng Hiệp

Hơi chậm - Êm đềm, thiết tha

Viết một đoạn văn ngắn để chia sẻ với bạn bè về những vùng đất, những kỉ niệm tuổi ấu thơ của em và đọc đoạn văn đó trên nền nhạc của ca khúc.

Quan sát các bản nhạc dưới đây và cho biết hai trích đoạn ca khúc đã được thêm kí hiệu nào.

Nhạc: Phạm Tuyên
Lời: thơ Diệp Minh Tuyền

Nhạc và lời: Diệp Minh Tuyền

Giọng Son trưởng có ba hợp âm ba chính được thành lập trên các bậc: bậc I, bậc IV và bậc V, các hợp âm này đều là hợp âm ba trưởng.

Ví dụ:

Các hợp âm ba chính của giọng Son trưởng thường mang tính chất tươi sáng, khoẻ khoắn.

Giọng Mi thứ có ba hợp âm ba chính được thành lập trên các bậc: bậc I, bậc IV và bậc V, các hợp âm này đều là hợp âm ba thứ.

Khi dùng giọng Mi thứ hoà thanh, hợp âm bậc V là hợp âm ba trưởng, gồm 3 âm, có tên gọi là Si trưởng, kí hiệu là B.

Hợp âm bậc I và bậc IV, V của giọng Mi thứ thường mang tính chất mềm mại, êm dịu.

Hợp âm bậc V của giọng Mi thứ hoà thanh thường mang tính chất tươi sáng, khoẻ khoắn.

Đặt hợp âm ba chính cho Bài đọc nhạc số 1 và Bài đọc nhạc số 4.

Biên soạn: Xuân Cung

Chậm - Nhẹ nhàng, tình cảm

Sử dụng nhạc cụ gõ để đệm cho Bài đọc nhạc số 4 theo mẫu dưới đây:

Thay thế tên nốt nhạc bằng vocalise âm "a" để trình bày Bài đọc nhạc số 4 và nêu cảm nhận về sự hoà quyện âm thanh giữa các bè xuất hiện trong bài.

Tìm bốn quãng đơn khác nhau trong giai điệu của bài hát Cánh đồng yên tĩnh.

• Lấy hơi sâu, đặt âm nhẹ nhàng, thả lỏng cơ mặt, miệng mở rộng, hàm dưới buông mềm mại.

• Luyện mẫu âm đi lên và đi xuống liền bậc một quãng 2 thứ trong tầm âm phù hợp.

Dân ca Nga cải biên
Lời dịch: Hoàng Long

Chuyển soạn hợp xướng: Xuân Cung

Chậm - Nhẹ nhàng, tình cảm

Thay lời ca trong bài Cánh đồng yên tĩnh bằng nguyên âm “a” hoặc “ô” và thể hiện giai điệu của bài hát bằng hình thức vocalise.

Thực hành mẫu tiết tấu dưới đây bằng nhạc cụ gõ hoặc động tác cơ thể:

Chậm - Nhẹ nhàng, tình cảm

Sử dụng phần nhạc cụ hoà tấu ở bài trên để đệm cho hợp xướng Cánh đồng yên tĩnh.

Từ khi xuất hiện đến nay, nghệ thuật âm nhạc phương Tây đã trải qua nhiều thời kì như: âm nhạc Nguyên thuỷ, âm nhạc Hy Lạp cổ đại, âm nhạc Trung cổ, âm nhạc Phục hưng, âm nhạc Tiền cổ điển (Baroque), âm nhạc Cổ điển, âm nhạc Lãng mạn, âm nhạc Thế kỉ XX,... Mỗi thời kì âm nhạc đều có những đặc điểm và phong cách riêng.

Đây là thời kì con người bước đầu biết chế tạo nhạc cụ để mô phỏng những âm thanh có trong thế giới tự nhiên như tiếng chim, tiếng lá rơi,... Nhạc cụ đầu tiên được chế tác là nhạc cụ gõ, sau đó là nhạc cụ hơi.

Được bắt đầu từ thế kỉ thứ VI trước Công nguyên. Thời kì này âm nhạc đã phát triển mạnh mẽ và khá gần với toán học. Dựa trên cơ sở toán học của Pythagoras, người Hy Lạp cổ đại đã tìm ra một số thang âm dựa trên vòng quãng năm. Người Hy Lạp cổ đại cũng tìm ra nhóm tiết tấu cơ bản là ngắn (tương đương móc đơn) và dài (tương đương nốt đen) dựa trên nhịp thơ. Ngoài các nhạc cụ gõ, nhạc cụ hơi, một số nhạc cụ gảy được sử dụng phổ biến ở thời kì này là đàn lyre và đàn cithara.

Kéo dài trong khoảng 800 năm, kết thúc vào thế kỉ thứ XV. Đây là thời kì hình thành nên hệ thống kí hiệu nốt nhạc và lí thuyết âm nhạc, làm nền tảng cho sự phát triển âm nhạc cho đến ngày nay. Thời kì này đã xuất hiện hai loại âm nhạc đó là âm nhạc nhà thờ và âm nhạc thế tục. Tuy nhiên, âm nhạc nhà thờ đóng vị trí quan trọng hơn. Từ thế kỉ thứ IX, âm nhạc phức điệu bắt đầu chiếm một vị trí quan trọng và dần dần đóng vai trò chính trong sự phát triển của âm nhạc thời kì Trung cổ.

Bắt đầu từ thế kỉ XV đến giữa thế kỉ XVII. Các nhạc sĩ muốn quay trở lại với những vẻ đẹp của âm nhạc có từ thời kì Hy Lạp cổ đại. Họ chú trọng tới vấn đề điệu thức và hoà âm. Thời kì này âm nhạc phức điệu nhà thờ đã phát triển rất rực rỡ. Nhạc sĩ tiêu biểu là Orlando di Lasso.

Bắt đầu từ khoảng thế kỉ XVII đến giữa thế kỉ XVIII. Đây là thời kì âm nhạc phức điệu đạt đến đỉnh cao và bắt đầu hình thành thể loại nhạc kịch. Nhạc sĩ tiêu biểu là Claudio Monteverdi, Antonio Vivaldi, Jean-Philippe Rameau, Georg Friedrich Handel, Jean-Sebastien Bach,...

Bắt đầu từ nửa sau thế kỉ XVIII đến đầu thế kỉ XIX. Đây là thời kì âm nhạc chủ điệu đóng vai trò quan trọng. Thời kì này cũng đã định hình ra biên chế dàn nhạc giao hưởng cũng như một số hình thức âm nhạc quan trọng còn được sử dụng cho đến ngày nay như hình thức sonata và liên khúc sonata. Các nhạc sĩ tiêu biểu là Christoph Willibald Ritter von Gluck, Franz Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven.

Bắt đầu hình thành và phát triển ở thế kỉ XIX, âm nhạc lãng mạn chú trọng nhiều đến cảm xúc của người nhạc sĩ. Thời kì này đã đánh dấu sự ra đời của thể loại giao hưởng thơ và sự lên ngôi của thể loại ca khúc có phần đệm piano được phổ thơ. Nhạc sĩ tiêu biểu là Franz Peter Schubert, Felix Mendelssohn, Fryderyk Franciszek Chopin, Franz Liszt.

Âm nhạc Thế kỉ XX được phát triển rất đa dạng với sự ra đời của nhiều trường phái và quan điểm sáng tác khác nhau:

Trường phái âm nhạc Ấn tượng luôn chú trọng đến vẻ đẹp của âm nhạc, chú ý khai thác chất liệu âm nhạc phương Đông. Nhạc sĩ tiêu biểu là Claude Debussy và Maurice Ravel.

Trường phái âm nhạc Biểu hiện đưa ra một quan niệm mới về vẻ đẹp bằng việc phá bỏ âm nhạc có điệu tính. Nhạc sĩ tiêu biểu là Arnold Schoenberg.

Trường phái âm nhạc Tân cổ điển muốn quay trở lại những vẻ đẹp kinh điển bằng một ngôn ngữ âm nhạc mới. Nhạc sĩ tiêu biểu là Igor Stravinsky.

Trường phái Tiền phong muốn xoá bỏ mọi niêm luật trong sáng tác, thậm chí là cả nốt nhạc, luật nhịp để đưa người nghe đến những quan điểm mới về thưởng thức âm nhạc. Nhạc sĩ tiêu biểu là John Cage, Krzysztof Penderecki.

Nghe Bài ca người chèo thuyền thành Venice (Venetian Boat Song)
của Felix Mendelssohn

Hơi chậm

Tìm và thiết kế PowerPoint (12 - 15 slide, có thể kèm ảnh minh hoạ) giới thiệu một số tác phẩm nổi tiếng của các nhạc sĩ tiêu biểu trong nền âm nhạc thế giới.

Biết hát giọng chuyển, điều tiết hơi đều đặn.

Hát đúng cao độ, trường độ và thể hiện được sắc thái của bài hát.

Là cách hát chuyển từ giọng tự nhiên (giọng thật) sang âm khu hỗn hợp (giọng pha) hoặc âm khu đầu (giọng giả) hoặc ngược lại ở các âm vực khác nhau.

Yêu cầu: Hát đi lên và xuống một quãng 2 thứ trong tầm âm phù hợp; đặt âm nhẹ nhàng khi chuyển từ âm này sang âm kia; lấy hơi sâu, điều tiết hơi đều đặn và giữ cơ thể luôn được thoải mái khi hát đổi âm vực.

Thực hành hát ca khúc với giai điệu có những quãng liền bậc.

Nhạc và lời: Văn Cao

Vừa phải

Rồi dặt dìu mùa xuân theo én về. Mùa bình thường mùa vui nay đã về. Mùa xuân mơ ước ấy đang đến đầu tiên với khói bay trên sông gà đang gáy trưa bên sông. Một trưa nắng vui cho bao tâm hồn. Rồi dặt dìu mùa xuân theo én về. Người mẹ nhìn đàn con nay đã về. Mùa xuân mơ ước ấy đang đến đầu tiên. Nước mắt trên vai anh giọt rơi ấm đôi vai anh, niềm vui phút giây như đang long lanh. Ôi giờ phút yêu quê hương làm sao trong xuân vui đầu tiên. Ôi giờ phút trong tay anh đầu tiên một cuộc đời êm ấm. Từ đây người biết quê người. Từ đây người biết thương người. Từ đây người biết yêu người.

Giờ dặt dìu mùa xuân theo én về. Mùa bình thường mùa vui nay đã về. Mùa xuân mơ ước ấy xưa có về đâu với khói bay trên sông gà đang gáy trưa bên sông. Một trưa nắng thôi hôm nay mênh mông.

Ca khúc Mùa xuân đầu tiên của nhạc sĩ Văn Cao được sáng tác năm 1976 khi đất nước đã hoàn toàn thống nhất. Tính chất âm nhạc nhẹ nhàng, tươi sáng, lời ca giản dị, sâu lắng, thể hiện cảm xúc trào dâng hạnh phúc của người dân Việt Nam khi được tận hưởng mùa xuân đầu tiên, mùa xuân của sự thanh bình và niềm hi vọng.

Yêu cầu khi thể hiện bài hát:

Chuyển giọng nhẹ nhàng khi hát từ âm này sang âm kia.

Miệng mở rộng, giữ cơ thể thoải mái.

Lấy hơi khi hết ý, hết câu, đoạn. Điều tiết hơi đều đặn trong cả câu hát.

Thực hành hát ca khúc với giai điệu có nhảy quãng xa.

Nhạc và lời: I. O. Dunayevsky

Phỏng dịch lời Việt: Trung Kiên

Giấc mơ vui về trong mỗi nhà. Hãy yên ngủ con xinh đẹp ơi. Mọi con đường, mọi phương trời. Đời con mở rộng thênh thang. Thế giới đang yên giấc say nồng nàn, gió hát bên sông rì rào.

Trời cao này, quả đất này, dành cho con bao mơ ước. Trời cao này, quả đất này, rực ánh hồng cho tương lai.

Isaak Osipovich Dunayevsky là nhạc sĩ người Nga, tác giả của nhiều ca khúc nổi tiếng. Giấc mơ đến bên ngưỡng cửa là ca khúc trong phim Xiếc, có tính chất nhẹ nhàng, êm ái, du dương.

Yêu cầu khi thể hiện bài hát:

Đoạn 1 lấy hơi ở cuối các nhịp 2, 4, 6, 8; đoạn 2 lấy hơi ở cuối các nhịp 10, 12, 14, 16, 18, 20.

Đặt âm thanh nhẹ nhàng, miệng mở rộng, giữ miệng luôn mềm mại, uyển chuyển khi thay đổi âm vực.

Hát nhấn vào phách mạnh. Điều tiết hơi thở nhịp nhàng, đều đặn.

Với các nốt nhạc trên hai dây đàn ở cạnh nhau (dây 1 và dây 2 hoặc dây 2 và dây 3): gảy đồng thời ngón i và ngón m.

Với các nốt nhạc trên hai dây đàn không ở cạnh nhau: gảy đồng thời ngón p và một trong các ngón còn lại (i, m, a).

Bài thực hành câu nhạc:

Bài tập thực hành gảy quãng hoà âm (dựa theo chất liệu giai điệu từ bài hát Ngày mùa của nhạc sĩ Văn Cao):

Thực hiện một số động tác khởi động để chuẩn bị cho tư thế hát và miệng hát.

Tư thế đứng hát (hình 1.1):

+ Lưng và đầu thẳng, giữ chắc cơ thể ở phần thắt lưng.

+ Hai chân đứng thoải mái, cách nhau một khoảng bằng vai.

Tư thế ngồi hát (hình 1.2):
Lưng, đầu thẳng, không ngồi gù lưng, vai buông lỏng.

Miệng mở rộng, thoải mái. Độ mở rộng, hẹp của miệng phụ thuộc vào nguyên âm, phụ âm, các cử động của môi, lưỡi, hàm ếch mềm và hàm dưới.

Ví dụ:

• Nguyên âm ô: miệng mở to, rộng, môi tạo hình dáng mở tròn (hình 1.3).

• Nguyên âm a: miệng mở to, rộng. Khi hát nốt cao môi nhấc lên cao hơn để hở hàm răng trên (hình 1.4).

• Nguyên âm ê: miệng mở hẹp hơn, mở ngang, môi hơi nhấc lên (hình 1.5).

Lưu ý: Khi hát, môi, lưỡi, hàm ếch mềm, hàm dưới luôn mềm mại.

Yêu cầu: Luyện các mẫu âm lên và xuống liền bậc một quãng 2 thứ trong tầm âm phù hợp; khi hát chuyển tiếp từ nguyên âm này sang nguyên âm kia, miệng luôn giữ ở trạng thái mềm mại, tự nhiên, nét mặt tươi tắn.

Thực hành thể hiện ca khúc có tính chất mềm mại, nhẹ nhàng, chậm rãi.

Nhạc: Schubert
Phỏng dịch lời Việt: Trung Kiên

Chậm - Nhẹ nhàng, tình cảm

Hát đúng tư thế, mở miệng phù hợp.

Nhạc: Schubert

Phỏng dịch lời Việt: Trung Kiên

À ơi à ơi con yêu con ngủ đi nào. Con hãy ngủ đi bên con có bàn tay mẹ, À ơi à ơi con ngoan con ngủ đi nào. À ơi à ơi tay nôi mẹ rung đều. chăm sóc gìn giữ bao nhiêu mơ ước rồi.

Ơi con quý yêu, con ngủ cho ngoan nào. Ơi con quý yêu, con ngủ cho ngoan nào. Đây một đoá hoa, với những bông hoa hồng Đêm vắng đầm ấm con yêu ngủ đi nào. Yêu mến đầm ấm luôn luôn mẹ giữ cho con. chờ con tỉnh giấc trao con mẹ ngắm con cười.

Franz Peter Schubert (1797 - 1828), là nhà soạn nhạc người Áo, thuộc trường phái âm nhạc lãng mạn. Hát ru là một trong những ca khúc nổi tiếng của ông. Giai điệu âm nhạc trong sáng, du dương; ca từ mộc mạc, giản dị về tình yêu vô bờ của người mẹ dành cho con của mình.

Yêu cầu khi thể hiện bài hát:

Hát đúng cao độ, trường độ, không luyến thừa nốt.

Hát nhấn mạnh vào đầu nhịp; mở miệng đúng kĩ thuật.

Luôn giữ miệng ở trạng thái mềm mại, thả lỏng hàm dưới, cười nhẹ, nét mặt tươi tắn khi hát chuyển tiếp từ âm này sang âm kia.

Thực hành thể hiện ca khúc có tính chất hoạt bát.

Nhạc và lời: Thanh Tùng

Hơi nhanh - Vui tươi, trong sáng

Một hôm mây trắng bỗng nhớ tiếng hát em. Mây lang thang hoài để bầu trời thêm vắng. Một hôm con nắng bỗng nhớ tiếng hát em. Nắng bâng khuâng hoài tựa chưa muốn quên.

Đừng mang trong lời ca những nỗi ưu để yêu phiền. Đời cho ta lời ca hát để yêu người. buồn (này) chú ve bé con. đời thiết tha đó em. Giọt mưa rơi trong đất chiếc lá bỗng xanh. Hoá chú ve nhỏ để ngày ngày ca hát. Tình yêu trong sáng cũng sẽ đến với em. Hỡi chú ve nhỏ ngày đêm hát ca.

Hát với chú ve con là một trong số nhiều ca khúc nổi tiếng của nhạc sĩ Thanh Tùng. Với tính chất âm nhạc tươi vui, hoạt bát, trong sáng; ca từ gần gũi, thân thương, tác giả muốn mượn hình ảnh chú ve con để gửi lời nhắn nhủ: Hãy luôn suy nghĩ tích cực và tin yêu cuộc sống.

Yêu cầu khi thể hiện bài hát:

Luôn giữ miệng mềm mại, uyển chuyển khi hát ca khúc có tiết tấu nhanh, hoạt bát.

Chuyển âm nhẹ nhàng như nói, cười nhẹ để hở hàm răng trên khi hát, nét mặt tươi tắn, hàm dưới luôn thả lỏng.

Biết lấy hơi đúng chỗ, điều tiết hơi đều đặn.

Hát đúng cao độ, trường độ của bài hát.

Hít hơi: nhanh, nhẹ nhàng. Hít sâu từ mũi hoặc từ miệng.

Giữ hơi: giữ và nén chắc hơi tại phần bụng vùng cơ hoành.

Đẩy hơi: nhịp nhàng, đều đặn, điều tiết hơi đến cuối câu hát.

Yêu cầu: Luyện các mẫu âm lên và xuống liền bậc một quãng 2 thứ trong tầm âm phù hợp; hát nhấn mạnh hơn vào phách mạnh; ngân đủ trường độ nốt trắng; hít hơi sâu, tập giữ âm thanh vang đều; khống chế hơi thở khi hát giai điệu đi xuống.

Thực hành thể hiện ca khúc có tính chất nhịp đi.

Nhạc và lời: Đỗ Nhuận

Nhịp đi - Trầm hùng

Hành quân xa dẫu qua nhiều gian khổ. Vai vác nặng ta đã Dù đôi chân qua những chặng đường có mỏi. Vẫn bước dồn ta hãy Bọn xâm lăng kia nó gây nhiều đau khổ. Kìa đồng bào đang mắt đổ mồ hôi. Mắt ta sáng chí căm thù bảo vệ đồng quê ta hỏi vì đâu. Mấy năm trước sống cơ cực vì bọn giặc kia nó đỏ chờ ta. Máu giai cấp chí căm thù đợi lệnh truyền ra ta tiến bước. Đời chúng ta đâu có giặc là ta cứ đi. áp bức. Đời chúng ta đâu có giặc là ta cứ đi. quyết chiến. Đời chúng ta đâu có giặc là ta cứ đi.

Hành quân xa là một trong những ca khúc nổi tiếng của nhạc sĩ Đỗ Nhuận. Ông sáng tác ca khúc này trong thời kì diễn ra chiến dịch Điện Biên Phủ. Ca khúc với nhịp đi trầm hùng, lời ca giản dị, thể hiện ý chí quyết tâm chiến đấu bảo vệ đất nước và niềm tin thắng lợi.

Yêu cầu khi thể hiện bài hát:

Lấy hơi tại dấu lặng đơn và lặng đen.

Hát nhấn mạnh vào đầu nhịp.

Hát gọn tiếng và dứt khoát, điều tiết hơi và giữ âm thanh đều đặn.

Thực hành thể hiện ca khúc trữ tình.

Nhạc: Phạm Tuyên

Lời: thơ Diệp Minh Tuyền

Vừa phải - Trong sáng, tự hào, ngợi ca.

Hồng như màu của bình minh. Đỏ như màu máu của mình, tim (Cờ) bay màu của niềm tin. Đỏ như lời hứa của mình, em ơi! Búa liềm vàng rực giữa trời. Là niềm hi vọng chói ơi! Suốt đời lòng dặn giữ lời. Đường dài muôn dặm chớ ngời tim ta. Trong đêm tối lúc mưa sa. rời tay nhau. Trong vui sướng, giữa thương đau. Màu cờ đỏ vẫn sáng loà hồn tôi. Thênh thang trên bước đường Màu cờ đỏ vẫn thắm màu lòng tôi. Ru em trong ánh mặt đời. Ôi màu cờ ấy là lời giục tôi! Thênh thang trên trời Ôi màu cờ ấy là lời tình yêu! Ru em trong bước đường đời. Ôi màu cờ ấy là lời giục tôi. Cờ ánh mặt trời. Ôi màu cờ ấy là lời tình ...yêu!

Ca khúc Màu cờ tôi yêu được nhạc sĩ Phạm Tuyên và Diệp Minh Tuyền sáng tác vào năm 1979. Ca khúc có giai điệu tươi sáng, lời ca lạc quan, yêu đời, thể hiện niềm tin và hi vọng về một ngày mai tươi đẹp.

Yêu cầu khi thể hiện bài hát:

Nhịp lấy đà cần đặt âm thanh nhẹ nhàng, hát nhấn vào đầu nhịp.

Lấy hơi khi hết ý, kết câu, kết đoạn. Điều tiết hơi nhịp nhàng, đều đặn.

Những quãng 4, 5 và 8 cần hát với miệng hát và cơ thể được thư giãn. Hát đúng cao độ, trường độ, không luyến.

Phong cách trình diễn tự nhiên, phong thái lạc quan, nét mặt tươi tỉnh, kết hợp sự chuyển động của cơ thể.

Hát rõ lời, thuộc lời ca, đúng cao độ, trường độ và thể hiện được sắc thái của bài hát.

Hát tròn vành, rõ chữ là cách xử lí từ nào rõ từ đó, âm thanh gọn gàng, đầy đặn, trau chuốt, lời ca nghe rõ ràng, không gây hiểu sai nghĩa của từ. Muốn đạt được tiêu chí này cần nắm được thế nào là khởi chữ, mở chữ và đóng chữ trong kĩ thuật hát.

Ví dụ: Trong từ hát:

Khởi chữ là cách đặt âm đầu của phát âm (âm h của từ hát). Cần đặt âm nhẹ nhàng, rõ và nét chữ như cách nói thông thường.

Mở chữ là âm quyết định độ vang của tiếng hát (âm a của từ hát). Đặc trưng của hát dân ca là sử dụng khẩu hình bẹt, khép miệng, tuy nhiên với các nguyên âm như a, ô cần mở rộng hơn để đỉnh âm được vang và nét.

Đóng chữ: Với những từ có âm cuối là phụ âm hoặc bán nguyên âm (âm t là phụ âm cuối của từ hát), người hát cần khép miệng nhanh, gọn và nét tiếng.

Yêu cầu: Luyện hai mẫu âm với nhịp độ vừa phải; luyện đi lên và xuống liền bậc một quãng 2 thứ trong tầm âm phù hợp; hít hơi thở sâu, hát vang đều với giai điệu đi lên hoặc đi xuống; thả lỏng miệng, cơ hàm, bật môi linh hoạt, mềm mại để hát rõ lời.

Thực hành hát bài dân ca.

Dân ca đồng bằng Bắc Bộ

Kí âm: Nghệ nhân Vũ Tuấn Đức

Vừa phải - Phóng khoáng

Con cò, cò bay lả lả bay la. Bay từ, từ cửa phủ, bay ra ra cánh đồng. Tình tính tang tang tính tình. Ơi bạn rằng, ơi bạn ơi rằng có nhớ nhớ hay chăng. Rằng có nhớ nhớ hay chăng?

Thực hành hát bài dân ca.

Dân ca Quảng Trị – Thừa Thiên Huế

Sưu tầm và kí âm: Nguyễn Viêm

Chậm

Chiều ơi chiều, chiều ơi chiều dắt bạn dắt bạn đèo mà qua đèo tà là đèo qua đèo Chim kêu Chim kêu tình kêu chứ bên nó oá! chi rứa? chi rứa? ức ức con vượn trèo tà là trèo con vượn trèo kia bên kia ơi hỡi con vượn trèo kia bên kia.

Lí hoài nam còn có các tên gọi khác là Lí qua đèo, Lí chiều chiều. Bài dân ca có giai điệu mượt mà, êm dịu, nhiều âm luyến láy, có tứ thơ là câu ca dao:

Yêu cầu khi thể hiện bài hát:

Lấy hơi ở vị trí các dấu lặng đơn, lấy hơi sâu và điều tiết hơi đều đặn. Hát nhấn mạnh hơn vào đầu nhịp.

Phát âm rõ và nét tiếng, hát như nói.

Hát chính xác tiết tấu đảo phách và các âm luyến trong bài.

Miệng mở tự nhiên, thả lỏng cơ hàm, nét mặt tươi tắn.

1. Đặt lời mới cho bài dân ca Cò lả và cùng bạn thể hiện bài hát theo các hình thức khác nhau.

2. Chọn một bài dân ca tại địa phương mà em đang sống, lên ý tưởng và thể hiện bài hát đó tròn vành, rõ chữ.

Yêu cầu khi thể hiện bài hát:

1 – Đầu cần đàn

2 – Khoá chỉnh dây

3 – Lược đàn

4 – Cần đàn

5 – Phím đàn

6 – Thùng đàn

7 – Lỗ thoát âm

8 – Dây đàn

9 – Ngựa đàn

Dây 1: Mi (dây mỏng nhất)

Dây 2: Si

Dây 3: Son

Dây 4: Rê

Dây 5: La

Dây 6: Mi (dây dày nhất)

Tư thế cổ điển: bàn chân trái đặt lên ghế kê chân, ôm đàn theo 4 điểm tì (xem hình 1.3).

Tư thế đệm hát: chân phải vắt sang chân trái, ôm đàn theo 3 điểm tì (xem hình 1.4).

Quy ước về kí hiệu cho các ngón tay khi chơi đàn guitar (hình 1.5):

• Tay trái: ngón trỏ (1), ngón giữa (2), ngón áp út (3), ngón út (4).

• Tay phải: ngón cái (p), ngón trỏ (i), ngón giữa (m), ngón áp út (a).

Bàn tay trái: khum tròn, ngón cái đặt phía sau cần đàn, các ngón tay bấm vuông góc với phím đàn, vị trí bấm ở trong phím (hình 1.6).

Bàn tay phải (kĩ thuật gảy móc dây): khum tròn, gảy dây bằng ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa, ngón áp út. Khi gảy dây, cổ tay thẳng, lực gảy xuất phát từ các khớp ngón tay (hình 1.7).

Thế tay thứ nhất: Ngón 1, 2, 3, 4 tuần tự bấm ở phím 1, 2, 3, 4 trên cả 6 dây đàn.

Làm quen với một số nốt nhạc trên dây 5, dây 4:

Bài thực hành trên dây 5, dây 4:

Lấy dây 1 buông làm âm chuẩn, dựa vào thiết bị đo cao độ, điều chỉnh dây 1 cho đúng cao độ (âm Mi) để làm chỗ dựa điều chỉnh các dây khác.

+ Phím 5 dây 2: cao độ tương đương cao độ của dây 1 buông (nếu cao hơn thì vặn khoá đàn theo hướng chiều kim đồng hồ để hạ dây xuống, nếu thấp hơn thì vặn khoá theo hướng ngược chiều kim đồng hồ để tăng dây lên).

+ Phím 4 dây 3: cao độ tương đương cao độ của dây 2 buông.

+ Phím 5 dây 4: cao độ tương đương cao độ của dây 3 buông.

+ Phím 5 dây 5: cao độ tương đương cao độ của dây 4 buông.

+ Phím 5 dây 6: cao độ tương đương cao độ của dây 5 buông.

Đàn guitar rất dễ bị ảnh hưởng bởi khí hậu và thời tiết nên cần chú ý để đàn ở nơi khô và thoáng, tránh va đập mạnh. Bảo quản đàn ở nhiệt độ và độ ẩm thích hợp (độ ẩm từ 50% – 70%). Vệ sinh đàn trước và sau khi sử dụng.

Làm quen với một số nốt nhạc trên dây 3, dây 2:

Bài thực hành trên dây 3, dây 2:

Bài tập thực hành thế tay thứ nhất trên dây 3, dây 2:

Kí hiệu p: sử dụng lực gảy nhẹ vừa phải của bàn tay phải.

Kí hiệu f: sử dụng lực gảy mạnh hơn từ các khớp ngón tay phải, đồng thời dùng lực bấm mạnh hơn với các ngón bấm tay trái.

Làm quen với một số nốt nhạc trên dây 6, dây 1:

Bài thực hành trên dây 6, dây 1:

Bài tập thực hành thế tay thứ nhất kết hợp vị trí các nốt nhạc trên 6 dây đàn: